ਤਸ੍ਮਾਦਪਃ ਪਿਬਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਗੋਭਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤ੍ਯਸੌ ਦਿਵਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਵਾ ਨਾਂ ਚ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਥੋ ਨਾਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਾਸ੍ਯਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਸੁ ਮਤਂ ਤੇਜਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟਮਬਿਂ ਧਨਮ੍
ਕੁਝ ਚਮਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਚਮਕ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨ੍ਪਵਮਾਨੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿष੍ਪ੍ਰਭੋ ਜਾਠਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨਿਰਚਮਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਹ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਦੇਵਾਕਰੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਡੁੱਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯਮੌष੍ਣਮਯਮਾਗ੍ਨੇਯਮਾਵਿਸ਼ਤ੍
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਪ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਚ ਤਥੌष੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਸੌਰਾਗ੍ਨੇਯੇ ਤੁ ਤੇਜਸੀ
ਚਮਕ ਅਤੇ ਤਾਪ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਭੂਮ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧੇ ਤਥਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਦਿਵਾਰਤ੍ਰਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਆਪੋ ऽਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਨਿਤ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਪਃ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਗ੍ਨਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰੋ ऽਸੌ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਨਾਡੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾ ਜਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੁਲ੍ਯਾਦਿਕਾ ਅਪਃ
ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਦੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਾ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਮृਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਾ ਮੇਘਾਸ਼੍ਚ ਯਾਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਦਿਨ੍ਯੋ ਹਿਮਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਉਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਦੱਖਣੀ ਬੱਦਲ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਕੁਹਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭृਤਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸਮਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਨਾਡੀਸ੍ਤੁ ਮਨੁष੍ਟਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਉਹ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਅਮृਤੇਨ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤ੍ਯਸੌ
ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍षਾਸ੍ਵਥੋ ਸ਼ਰਦਿ ਵੈ ਚਤੁਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ
ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਾਤਾ ਭਗਃ ਪੂषਾ ਮਿਤ੍ਰੋ ऽਥ ਵਰੁਣੋਰ੍ऽਯਮਾ
ਇੰਦਰ, ਧਾਤਾ, ਭਗਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਫਿਰ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਯਮ—
ਮਾਘਮਾਸੇ ਤੁ ਵਰੁਣਃ ਪੂषਾ ਚੈਵ ਤੁ ਫਲਾਲ੍ਗੁਨੇ
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ, ਅਤੇ ਫਲਗੁਨ ਵਿੱਚ ਪੂਸ਼ਾ।
ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਸੇ ਭਵੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾषਾਢੇ ਸਵਿਤਾ ਰਵਿਃ
ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਆਢ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ ਰਵੀ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ऽਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਚ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਰਵਿਃ
ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪਰਜਨਯ, ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਤਵਸ਼ਟਾ ਰਵੀ।
ਪਞ੍ਚਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਰ੍ਕਕਰ੍ਮਣਿ
ਵਰੁਣ ਦੇ ਕੋਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਹਨ।
ਧਾਤਾष੍ਟਭਿਃ ਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਨਵਭਿਸ੍ਤੁ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ
ਧਾਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਕੋਲ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਭਿਸ੍ਤਪਤੇ ਸਿਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਚੈਵਾष੍ਟਭਿਸ੍ਤਪੇਤ੍
ਸਿਤ੍ਰਾ ਸੱਤ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਵਸ਼ਟਾ ਵੀ ਅੱਠ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
षਡ੍ਭੀ ਰਸ਼੍ਮਿਸਹਸ੍ਰੈਸ੍ਤੁ ਵਿषਣੁਸ੍ਤਪਤਿ ਮੇਦਿਨੀਮ੍
ਵਿਸ਼ਨੁ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਾਸੁ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ਼ਰਦਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਵਰਖਾ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਪੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।