ਕਥਂ ਦੇਵਗृਹਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕਥਂ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿਵਰ੍ਣਯ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ? ਚਾਨਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਵਚਨਂ ਤੇषਾਂ ਤਦਾ ਸੂਤਃ ਸਮਾਹਿਤਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਰ੍ਥੇ ਮਾਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ ਕਿਹਾ,
ਯਥਾ ਦੇਵਗृਹਾਣੀਹ ਸੂਰ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਗ੍ਰਹਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਯ ਭੌਤਿਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰਬ੍ਯੋਨੇਃ ਪਾਰ੍ਥਿ ਵਸ੍ਯ ਤੁ
ਦਿਵਿਆ, ਭੌਤਿਕ, ਅੱਗ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ,
ਅਵ੍ਯਾਕृਤਮਿਦਂ ਤ੍ਵਾਸੀਨ੍ਨੈਸ਼ੇਨ ਤਮਸਾਵृਤਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਲੋਕਤਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਾਧਕਃ
ਉਥੇ ਸਵੈਭੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,
ਸੋ ऽਗ੍ਨਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਥ ਲੋਕਾਦੌ ਪृਥਿਵੀਜਲਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਪਵਨੋ ਯਸ੍ਤੁ ਲੋਕੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ਸੋ ऽਗ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈਦ੍ਯੁਤੋ ऽਬ੍ਜਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ऽਥ ਲਕ੍ਸ਼ਮਮ੍
ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਮਾਦਪਃ ਪਿਬਨ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਗੋਭਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤ੍ਯਸੌ ਦਿਵਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਵਾ ਨਾਂ ਚ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਥੋ ਨਾਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ਾਸ੍ਯਤਿ ਪਾਵਕਃ
ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਦਪ੍ਸੁ ਮਤਂ ਤੇਜਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦृष੍ਟਮਬਿਂ ਧਨਮ੍
ਕੁਝ ਚਮਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਚਮਕ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਰ੍ਚਿष੍ਮਾਨ੍ਪਵਮਾਨੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿष੍ਪ੍ਰਭੋ ਜਾਠਰਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨਿਰਚਮਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਤੁ ਪਾਦੇਨ ਹ੍ਯਸ੍ਤਂ ਯਾਤਿ ਦੇਵਾਕਰੇ
ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਡੁੱਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਚ ਪੁਨਃ ਸੂਰ੍ਯਮੌष੍ਣਮਯਮਾਗ੍ਨੇਯਮਾਵਿਸ਼ਤ੍
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮੁੜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਪ ਵੱਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼੍ਯਂ ਚ ਤਥੌष੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਸੌਰਾਗ੍ਨੇਯੇ ਤੁ ਤੇਜਸੀ
ਚਮਕ ਅਤੇ ਤਾਪ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ।
ਉਤ੍ਤਰੇ ਚੈਵ ਭੂਮ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧੇ ਤਥਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਪ੍ਤਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਪੋ ਦਿਵਾਰਤ੍ਰਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਾਤ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਤਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਆਪੋ ऽਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮੁੜ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਨਿਤ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਪਃ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਗ੍ਨਿਵਿਮਿਸ਼੍ਰੋ ऽਸੌ ਦਿਵ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅੱਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਦਤ੍ਤੇ ਸ ਤੁ ਨਾਡੀਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਤਃ
ਉਹ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰਾ ਜਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੁਲ੍ਯਾਦਿਕਾ ਅਪਃ
ਜੋ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਦੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਤਾਸਾਂ ਚਤੁਃਸ਼ਤਾ ਨਾਡ੍ਯੋ ਵਰ੍षਨ੍ਤੇ ਚਿਤ੍ਰ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਮृਤਾ ਨਾਮਤਃ ਸਰ੍ਵਾ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦृਸ਼੍ਯਾ ਮੇਘਾਸ਼੍ਚ ਯਾਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਦਿਨ੍ਯੋ ਹਿਮਸਰ੍ਜਨਾਃ
ਉਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਦੱਖਣੀ ਬੱਦਲ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਹਨ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਕੁਹਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਾਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਭृਤਸ੍ਤਥਾ
ਉਥੇ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ।
ਸਮਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਨਾਡੀਸ੍ਤੁ ਮਨੁष੍ਟਪਿਤृਦੇਵਤਾਃ
ਉਹ ਨਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਅਮृਤੇਨ ਸੁਰਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਰ੍ਪਯਤ੍ਯਸੌ
ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।