ਪੀਤ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧ ਮਾਸਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇਕਾਲੇ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਕਲਾਤ੍ਮਕੇ
ਫਿਰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚਦਾ ਹੈ,
ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਲਵਂ ਕਾਲਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਲਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ
ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਹੋਰ ਦਿਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਪੀਦੇ ਹਨ।
ਤਾਂ ਸ੍ਵਧਾਂ ਮਾਸਤृਪ੍ਤ੍ਯੈ ਚ ਪੀਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ऽਮृਤਮ੍
ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਉਹ ਸਵਧਾ ਪੀ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਸੁਰੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੀਯਤੇ ਵੈ ਸੁਧਾਮਯਃ
ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਸੁਧਾ ਪੀਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਜੋ ਪਿਤਰ ਕਾਵਯਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਨ।
ਸੌਮ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ऋਤੁਵੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਸਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸੌਮ੍ਯ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿਤृਭਿਃ ਪੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕਲਾ ਤੁ ਵੈ
ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤਾ ਗਿਆ ਹਿੱਸਾ,
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਤਤ ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਪਰਃ
ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ, ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਮੁੜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸੂਰ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤੈष ਕ੍ਸ਼ਯੋਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਯਤੇਜੋਮਯਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਃ ਸੋਮਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਰਥਃ
ਸੋਮਪੁਤ੍ਰ ਦਾ ਰਥ ਚਮਕਦਾਰ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਫੈਦ ਹੈ।
ਭਾਰ੍ਗਵਸ੍ਯ ਰਥਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਂਸ੍ਤੇਜਸਾ ਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਃ
ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਰਥ ਸੋਭਾਵਾਨ ਹੈ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਣਕਦਾਰ ਹੈ।
ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਪਿਸ਼ਙ੍ਗਃ ਸਾਰਙ੍ਗੋ ਨੀਲਃ ਪੀਤੋ ਵਿਲੋਹਿਤਃ
ਚਿੱਟਾ, ਪੀਲਾ, ਚਿੱਟ-ਚੱਟਾ, ਨੀਲਾ, ਹਲਕਾ ਪੀਲਾ ਤੇ ਚਟਕ ਲਾਲ।
ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਭਾਗੈਰਕृਸ਼ੈਰ੍ਵਾਤਰਂਹਸੈਃ
ਇਹ ਦਸ ਵੱਡੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ।
ਅਸਂਗੈਰ੍ਲੋਹਿਤੈਰਸ਼੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਗੈਰਗ੍ਨਿਸਂਭਵੈਃ
ਬਿਨਾ ਲਗਾਵ ਦੇ, ਲਾਲ ਘੋੜੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੇ।
ਤਤਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਿਰਸੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਦੇਵਾਚਾਰ੍ਯੋ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ
ਫਿਰ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ।
ਅਬ੍ਜੈਸ੍ਤੁ ਵਾਜਿਭਿਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰष੍ਟਭਿਰ੍ਵਾਤਰਂਹਸੈਃ
ਅੱਠ ਅਸਮਾਨੀ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ।
ਤਤਃ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰੋ ऽਪ੍ਯਸ਼੍ਵੈਃ ਸਬਲੈਰ੍ਵ੍ਯੋਮਸਂਭਵੈਃ
ਫਿਰ ਸ਼ਨੀ ਵੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ।
ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੋਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਸ਼੍ਵਾਃ ਕृष੍ਣਾ ਹ੍ਯष੍ਟੌ ਮਨੋਜਵਾਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਰਭਾਨੂ ਦੇ ਅੱਠ ਘੋੜੇ ਕਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼।
ਆਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਨਿਃਸृਤੋ ਰਾਹੁਃ ਸੋਮਂ ਗਚ੍ਛਤਿ ਪਰ੍ਵਸੁ
ਰਾਹੂ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਪਰਵਿਆਂ 'ਤੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਕੇਤੁਰਥਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਾ ਅष੍ਟੌ ਵੈ ਵਾਤਰਂਹਸਃ
ਹੁਣ, ਕੇਤੂ ਦੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਵਾਹਾ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚ ਹ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਤਾ ਰਥੈਃ ਸਹ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਹੋ ਗਈ।
ਤਪਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਮ੍ਯਮਾਣਾਸ੍ਤੁ ਯਥਾਯੋਗਂ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੁਰ੍ਯਗ੍ਰਹਾ ਦਿਵਿ
ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾ ਨਹ੍ਯੁਦਕੇ ਨੌਸ੍ਤੁ ਸਲਿਲੇਨ ਸਹੋ ਹ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਪ੍ਪਮਾਣਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦੇਵਗਣਾਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵੇ ਨਿਬਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਯੋ ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ਤਿ ਤਾਃ
ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੂਤਾਰੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਥਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਾਤਬਦ੍ਧਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਯਤੋ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਹਤੇ ਪ੍ਰਵਹਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।
ਸੈष ਤਾਰਾਮਯੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਦਿਵਿ
ਇਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧ੍ਰੂਤਾਰੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।