ਪਤਙ੍ਗੈਃ ਪਤਗੈਰਸ਼੍ਵੈਰ੍ਭ੍ਰਮਮਾਣੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਦਿਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਸਮਾਨੀ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਤੋ ਯੁਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਤੇਨ ਚਰਨ੍ਤ੍ਯਸੌ
ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਜ ਖੱਬੇ ਤੇ ਪੰਜ ਸੱਜੇ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧੀ ਤਥੈਵਾਸ੍ਯ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਸੂਰ੍ਯਵਤ੍ਸ੍ਮृਤੇ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਵਧਦੀਆਂ ਤੇ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਗਰ੍ਣਾਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਰਥਃ ਸਾਸ਼੍ਵਃ ਸਸਾਰਥਿਃ
ਉਸ ਦਾ ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।
ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੁ ਕृਸ਼ੈਰ੍ਦਿਵ੍ਯੈਰਸਂਗੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਨੋਜਵੈਃ
ਦਸ ਪਤਲੇ, ਦਿਵਯ, ਥਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ,
ਸਂਗृਹੀਤਰਥੇ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃਸ਼੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਵੈ
ਉਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਰਥ 'ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤ ਤੇ ਚਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਰਵਾ ਵੀ ਹਨ।
ਯਜੁਸ਼੍ਚਣ੍ਡਮਨਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵृषੋ ਵਾਜੀ ਨਰੋ ਹਯਃ
ਯਜੁ, ਚੰਡ, ਮਨਸ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਵਾਜੀ, ਨਰ ਤੇ ਹਯਾ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਨਾਮਭਿਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਸ਼ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਹਯਾਃ
ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਦਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਘੋੜੇ ਹਨ।
ਦੇਵੈਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਸੋਮਃ ਪਿਤृਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਸੋਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਪਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਸਤਤਂ ਦਿਵਸਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਉਹ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹਂ ਤੁ ਰਸ਼੍ਮਿਨੈਕੇਨ ਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸੁषੁਮ੍ਣਾਪ੍ਯਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਵਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤਿ ਵੈ ਕਲਾਃ
ਜਦੋਂ ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸੂਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯੇਣ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਾਯਿਤਸ੍ਤਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮਾਪ੍ਯਾਯਿਤਃ ਸੋਮਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲ ਪਕ੍ਸ਼ੇ ਦਿਨਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਪਾਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਦਿਨ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਸਾਰਮਯਸ੍ਯੇਨ੍ਦੋ ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਤੁ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸਾਰ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੁਬੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਂਭृਤਂ ਤ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਸੇਨ ਹ੍ਯਮृਤਂ ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਸਾ
ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਅੱਧੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਸੁਰੈਃ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਰ੍षਿਭਿਃ ਸਹ
ਇੱਕ ਰਾਤ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਪਿਦृਦੇਵੈਃ ਪੀਯਮਾਨਾਃ ਕਲਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਇਹ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਿੱਸੇ ਘੱਟਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਸਹਸ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਃ ਸੋਮਂ ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਵੈ
ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਪੀਦੇ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਕ੍ਲਾਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਾ ਆਪ੍ਯਾਯਯਨ੍ਤਿ ਚ
ਇਸ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਪੱਖ ਘਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਧਦੇ ਹਨ।
ਪੀਤ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਧ ਮਾਸਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਚਾਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਅੱਧਾ ਮਹੀਨਾ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੇਕਾਲੇ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਿष੍ਟੇ ਕਲਾਤ੍ਮਕੇ
ਫਿਰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚਦਾ ਹੈ,
ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਿਲਵਂ ਕਾਲਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਲਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ
ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋ ਹੋਰ ਦਿਨ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਪੀਦੇ ਹਨ।
ਤਾਂ ਸ੍ਵਧਾਂ ਮਾਸਤृਪ੍ਤ੍ਯੈ ਚ ਪੀਤ੍ਵਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ऽਮृਤਮ੍
ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਉਹ ਸਵਧਾ ਪੀ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕृष੍ਣਪਕ੍ਸ਼ੇ ਸੁਰੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਪੀਯਤੇ ਵੈ ਸੁਧਾਮਯਃ
ਕਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਸੁਧਾ ਪੀਦੇ ਹਨ।
ਕਾਵ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ
ਜੋ ਪਿਤਰ ਕਾਵਯਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਨ।
ਸੌਮ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ऋਤੁਵੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਾਸਾ ਬਰ੍ਹਿषਦਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਸੌਮ੍ਯ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਿਤृਭਿਃ ਪੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕਲਾ ਤੁ ਵੈ
ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀਤਾ ਗਿਆ ਹਿੱਸਾ,
ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਤਤ ਆਪੂਰ੍ਯਤੇ ਪਰਃ
ਅਮਾਵੱਸ ਨੂੰ, ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਮੁੜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸੂਰ੍ਯਨਿਮਿਤ੍ਤੈष ਕ੍ਸ਼ਯੋਵृਦ੍ਧਿਰ੍ਨਿਸ਼ਾਕਰੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।