ਅਨੇਕਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾਃ ਪੂਰਯਨ੍ਤੋ ਮਹੀਤਲਮ੍
ਉਹ ਕਈ ਰੂਪ ਤੇ ਅਕਾਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨ੍ਯਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯਾਭਵਂਸ੍ਤਦਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮੂਲ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ cosmic egg ਦੇ ਖੋਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਜਨਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵੀ।
ਕੁਲਮੇਕਂ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਂ ਯੋਨਿਰੇਕਾ ਜਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁषਾਰਵृष੍ਟਿਂ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਃ ਸਸ੍ਯਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਯੇ
ਬਾਕੀ ਬੱਦਲ ਹਿਮ ਤੇ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ਲਈ।
ਯੋ ऽਸੌ ਬਿਬਰ੍ਤ੍ਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਗਙ੍ਗਾਮਾਕਾਸ਼ਗੋਚਰਾਮ੍
ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ—
ਤਸ੍ਯਾ ਨਿष੍ਯਨ੍ਦਤੋਯਾਨਿ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ ਪृਥੁਭਿਃ ਕਰੈਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਚੌੜੇ ਸੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਗਿਰਿਰ੍ਯੋ ऽਸੌ ਹੇਮਕੂਟ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੇਮਕੂਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਨਗਰਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍
ਉਥੇ, ਪੁੰਡ੍ਰ ਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਦਾ ਵਹੋ ਵਾਯੁਰ੍ਹੇਮਵਨ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਵਹਨ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਵਾ ਹੇਮਵੰਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।
ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਸ਼ੇषਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਹਿਮਵਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਵਰਖਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍षਦ੍ਵਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਸ੍ਯਦ੍ਵਯਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੋ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ਵृष੍ਟੀਨਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਹੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਵृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹੋ ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯਰਥਸ੍ਯਾਥ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਹਿਰਣ੍ਮਯੇਨ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਹਰਿਦਰ੍ਵਣਾ
ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਹਰਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰੇਣ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰਥ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹੀਏ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ऽਸ੍ਯ ਰਥੋਪਸ੍ਥਾਦੀषਾਦਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਇਸ ਰਥ ਦੇ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਅਸਂਗਃ ਕਾਞ੍ਚਨੋ ਦਿਵ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪਵਨਗੈਰ੍ਹਯੈਃ
ਉਹ ਰਥ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਦਿਵਿਆ ਹੈ ਤੇ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਰੁਣਸ੍ਯਨ੍ਦਨਸ੍ਯੇਹ ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਃ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਇਹ ਰਥ ਆਪਣੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਰਥ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਅਥੈਤਾਨਿ ਤੁ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਾਨਿ ਰਥਸ੍ਯ ਹ
ਹੁਣ ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।
ਅਹਸ੍ਤੁ ਨਾਭਿਃ ਸੌਰਸ੍ਯ ਏਕਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਰਥ ਦੀ ਨਾਭੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਥਨੀਡਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਹ੍ਯੇष ਚਾਯਨੇ ਕੂਬਰਾਵੁਭੌ
ਇਹ ਰਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਦੋ ਅਯਨ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯ ਕਾष੍ਠਾ ਸ੍ਮृਤਾ ਘੋਣਾ ਅਕ੍ਸ਼ਦਣ੍ਡਃ ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਰਥ ਦਾ ਧੁਰਾ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਜੋੜ ਪੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਪਲ ਇਕ ਪਿੰਨ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਵਰੂਥੋ ਧਰ੍ਮੋ ऽਸ੍ਯ ਧ੍ਵਜ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ
ਰਾਤ ਰਥ ਦੀ ਢਕਣੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਉਸ ਦਾ ਝੰਡਾ ਹੈ ਤੇ ਝੰਡਾ ਉੱਤੇ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਰੂਪਾਸ਼੍ਛਨ੍ਦਾਸਿ ਵਹਨ੍ਤੋ ਵਾਮਤੋ ਧੁਰਮ੍
ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਜੋੜ ਉਠਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਬृਹਤੀ ਚੈਵ ਹ੍ਯੁष੍ਣਿਕ੍ਚੈਵ ਤੁ ਸਪ੍ਤਮੀ
ਪੰਕਤੀ, ਬ੍ਰਹਤੀ ਤੇ ਉਸ਼ਣਿਕ ਸੱਤਵੀਂ ਛੰਦ ਹਨ।
ਸਹਚਕ੍ਰੋ ਭ੍ਰਮਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਸਹਕ੍ਸ਼ੋ ਭ੍ਰਮਤੇ ਧ੍ਰੁਵਃ
ਸਾਥੀ ਪਹੀਏ ਨਾਲ ਧੁਰਾ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਸਾਥੀ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।