ਮੂਕਮੇਘਾ ਮਹਾਕਾਯਾ ਆਵਹਸ੍ਯ ਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ
ਮੂਕ ਬੱਦਲ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹਵਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰ ਨਿਤਂਬੇषੁ ਵਰ੍षਤਿ ਚ ਰਸਂਤਿ ਚ
ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਬੱਦਲ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਸ ਰਸ ਕੇ ਵਗਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਜਾ ਨਾਮ ਤੇ ਮੇਘਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿਸ਼੍ਵਾਸਸਂਭਵਾਃ
ਜੋ ਬੱਦਲ ਬ੍ਰਹਮਜਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਾਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸ਼ਸ਼੍ਰ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਣਾਦੇਨ ਭੂਮਿਃ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਰੂਹੋਦ੍ਭਵਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜ ਕੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤੇष੍ਵਿਯਂ ਪ੍ਰਾਵृਡਾਸਕ੍ਤਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਜੀਵਿਤੋਦ੍ਭਵਾ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਮੌਸਮ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।
ਏਤਂ ਯੋਜਨਮਾਤ੍ਰਾਚ੍ਚ ਸਾਧ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਾ ਨਿष੍ਕृਤਾਦਪਿ
ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਵੀ, ਸਾਧਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾ ਨਾਮ ਤੇ ਮੇਘਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਸਂਭਵਾਃ
ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੰਖਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਾਮਾਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਾਨਾਂ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼ਿਵਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—
ਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਕਾਸ੍ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨੇਹ ਸ਼ਬ੍ਦਿਤਾਃ
ਇਸ ਕਾਰਨ, ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਰਤਕਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਵृष੍ਟੇਃ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਃ ਸਂਵਰ੍ਤਾਗ੍ਨੇ ਰ੍ਨਿਯਾਮਕਾਃ
ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਵਰਤ ਅੱਗ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਕ ਹਨ।
ਅਨੇਕਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਨਾਃ ਪੂਰਯਨ੍ਤੋ ਮਹੀਤਲਮ੍
ਉਹ ਕਈ ਰੂਪ ਤੇ ਅਕਾਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹੀ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਨ੍ਯਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕृਤਸ੍ਯਾਭਵਂਸ੍ਤਦਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ, ਮੂਲ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ—
ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਣ੍ਡਕਪਾਲਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇ ਮੇਘਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ cosmic egg ਦੇ ਖੋਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤੁ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਜਨਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵੀ।
ਕੁਲਮੇਕਂ ਪृਥਗ੍ਭੂਤਂ ਯੋਨਿਰੇਕਾ ਜਲਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤੁषਾਰਵृष੍ਟਿਂ ਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਸ਼ਿष੍ਟਃ ਸਸ੍ਯਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਯੇ
ਬਾਕੀ ਬੱਦਲ ਹਿਮ ਤੇ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ਲਈ।
ਯੋ ऽਸੌ ਬਿਬਰ੍ਤ੍ਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ਗਙ੍ਗਾਮਾਕਾਸ਼ਗੋਚਰਾਮ੍
ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ—
ਤਸ੍ਯਾ ਨਿष੍ਯਨ੍ਦਤੋਯਾਨਿ ਦਿਗ੍ਗਜਾਃ ਪृਥੁਭਿਃ ਕਰੈਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਚੌੜੇ ਸੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਗਿਰਿਰ੍ਯੋ ऽਸੌ ਹੇਮਕੂਟ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੇਮਕੂਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਨਗਰਂ ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍
ਉਥੇ, ਪੁੰਡ੍ਰ ਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਗਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤਦਾ ਵਹੋ ਵਾਯੁਰ੍ਹੇਮਵਨ੍ਤਂ ਸਮੁਦ੍ਵਹਨ੍
ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹਵਾ ਹੇਮਵੰਤ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।
ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵृष੍ਟਿਸ਼ੇषਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਹਿਮਵਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਵਰਖਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਰ੍षਦ੍ਵਯਂ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਂ ਸਸ੍ਯਦ੍ਵਯਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ
ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੋ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯ ਏਵ ਤੁ ਵृष੍ਟੀਨਾਂ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਹੀ ਵਰਖਾ ਦਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰੁਵੇਣਾਧਿष੍ਠਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਵृष੍ਟੌ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਧ੍ਰੁਵ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਰਖਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹੋ ਨਿਃਸृਤ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲੇ
ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯਰਥਸ੍ਯਾਥ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਹਿਰਣ੍ਮਯੇਨ ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਹਰਿਦਰ੍ਵਣਾ
ਮਹਾਨ ਸੂਰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ, ਹਰਾ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਕ੍ਰੇਣ ਭਾਸ੍ਵਤਾ ਸੂਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨੇਨ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਰਥ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਪਹੀਏ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣੋ ऽਸ੍ਯ ਰਥੋਪਸ੍ਥਾਦੀषਾਦਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ
ਇਸ ਰਥ ਦੇ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡੀ ਹੈ।