ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ऋषੀਣਾਮੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍
ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ ਜੋ ਉੱਤੇ ਰੇਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਤੇ ਸਂਪ੍ਰਯੋਗਾਲ੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਮੈਥੁਨਸ੍ਯ ਚ ਵਰ੍ਜਨਾਤ੍
ਉਹ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਕਾਮਸਂਯੋਗਾਚ੍ਛਬ੍ਦਾਦੇਰ੍ਦੇषਦਰ੍ ਸ਼ਨਾਤ੍
ਫਿਰ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਿਲਾਪ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖਣ ਨਾਲ,
ਆਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਸ੍ਥਾਨਾਮਮृਤਤ੍ਵਂ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰੂਣਹਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪਕृਤੋ ऽਪਰੇ
ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ, ਬੱਚਾ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵੋਤ੍ਤਰਮृषਿਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਧ੍ਰੁਵੋ ਯਤ੍ਰ ਸ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਃ
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਧ੍ਰੁਵ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਧ੍ਰੁਵਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਲੋਕਸਾਧਕਾਃ
ਉਥੇ ਧਰਮ, ਧ੍ਰੁਵ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਭਵਿष੍ਯਾਣਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨੁਕ੍ਰਮਮ੍
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਸ਼੍ਚਾਰਂ ਗ੍ਰਹਾਣਾਂ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਲ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਵੀ।
ਅਵ੍ਯੂਹੇਨ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥੈਵਾਸਂਕਰੇਣ ਵਾ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ, ਜਾਂ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰਲਵੇ ਦੇ, ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਏਤਦ੍ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਨ੍ਨੋ ਨਿਗਦ ਸਤ੍ਤਮ
ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਓ ਸਤਕਾਰੀ ਜੀ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਚ ਸਂਮੋਹਯਤਿ ਯਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—
ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਪੁਤ੍ਰੋ ऽਸੌ ਮੇਢੀਭੂਤੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਦਿਵਿ
ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਖੜਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਮਨੁਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਚਕ੍ਰਵਤ੍
ਤਾਰੇ ਉਸਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗੱਡੇ ਹੋਏ, ਪਹੀਏ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਤਾਰਾ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸਹ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸਾਰੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਯੋਗਸ਼੍ਚ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸ਼੍ਚਾਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ, ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਚਲਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਤਾ—
ਵਿषੁਵਦ੍ਗ੍ਰਹਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰੁਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਵਿਸ਼ੁਵਦ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚ ਧ੍ਰੁਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਫਲ ਧ੍ਰੁਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤਦੇष ਦੀਪ੍ਤ ਕਿਰਣਃ ਸ ਕਾਲਗ੍ਨਿਰ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਉਹੀ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ—ਕਾਲ ਅੱਗ, ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ।
ਸੂਰ੍ਯਃ ਕਿਰਮਜਾਲੇਨ ਵਾਯੁਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਪੀਤਂ ਸਕਲਂ ਸੋਮਃ ਸਂਕ੍ਰਮਤੇ ਜਲਮ੍
ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਪੀਤਾ ਗਿਆ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਸੋਮਾਤ੍ਸ੍ਰਵਤੇ ਹ੍ਯਂਬੁ ਤਦਨ੍ਨੇष੍ਵੇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਚੰਦ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਪਤਤੇ ਚਾਸਕृਜ੍ਜਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸਂਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਲੋਕਾਨਾਂ ਮਾਯੈषਾ ਵਿਸ਼੍ਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ
ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾਏ ਰੱਖਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ੋ ਲੋਕਕृਦ੍ਦੇਵਃ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਰਚਨਹਾਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—
ਸਾਰ੍ਵਲੋਕਿਕਮਂਭੋ ਯਤ੍ਤਤ੍ਸੋਮਾਨ੍ਨਭਸਸ਼੍ਵ੍ਯੁਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਾਣੀ ਚੰਦ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—
ਸੂਰ੍ਯਾਦੁष੍ਣਂ ਨਿਸ੍ਰਵਤੇ ਸੋਮਾਚ੍ਛੀਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਗਰਮੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਚੰਦ ਤੋਂ ਠੰਡਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੋਮਾਧਾਰਾ ਨਦੀ ਗਙ੍ਗਾ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਵਿਮਲੋਦਕਾ
ਚੰਦ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ਼ਰੀਰੇषੁ ਹ੍ਯਾਪੋ ਹ੍ਯਨੁਸृਤਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ—
ਧੂਮਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਹ੍ਯਾਪੋ ਨਿष੍ਕਾਮਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।