ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਰਾਜਤਂ ਚੈਵ ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਤੁ ਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਭਮ੍
ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕੂਟੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ਼ੈਲਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਂਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਗਤਿਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਮਧਿਆਮ ਰਾਹ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਰਕ੍ਤੈਰ੍ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ
ਉਹ ਪਦਮ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚੈਵ ਅਹੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਤਾਵਤੀ
ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਤਦਾ ਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।
ਤਦਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਦ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
ਵਿषੁਵਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਇਹ ਵਿਸ਼ੁਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰਹਸ਼੍ਚੈਵ ਯਦਾ ਤਦ੍ਵਿषੁਵਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਮੁਖਮੇਤਤ੍ਤੁ ਦੈਵਤਮ੍
ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਮੂੰਹ ਹੈ।
ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਕੁਹੂਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਕਾ ਚਾਨੁਮਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੂ, ਰਾਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ ਵੀ—
ਨਭੋਨਭਸ੍ਯਾਵਿषਊਰ੍ਜਸਂਜ੍ਞੌ ਸਹਃਸਹਸ੍ਯਾਵਿਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਨਭੋ, ਨਭਸਿਆ, ਅਵਿਸ਼ਾ, ਊਰਜਾ, ਸਹਾ ਤੇ ਸਹਸਿਆ—ਇਹ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਆਰ੍ਤਵਾਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਃ ਸੁਤਾਃ
ਫਿਰ ਆਰਤਵ ਜਾਣੋ, ਪੰਜ ਸਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦृਤੁਮੁਖੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਣਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਇਸ ਪਰਵ ਦਾ ਰਿਤੂਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਮੁਹ੍ਯੇਤ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਦੈਵੇ ਚ ਮਾਨਵਃ
ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਦਿਵੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਆਲੋਕਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਲੋਕਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਜਾਲੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਿष੍ਟਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍
ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਅਭਾਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਖੜੇ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਕੇਤੁਮਾਨ੍ਰਾਜਸਸ਼੍ਚ ਯਃ
ਉਹ ਹਨ: ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨਿਆ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸ।
ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕੇ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪਿਤृਯਾਨਃ ਸ ਵੈ ਪਨ੍ਥਾ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਥਾਦ੍ਵਹਿਃ
ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਲੋਕਸ੍ਯ ਸਂਤਾਨਕਰਾਃ ਪਿਤृਯਾਨਪਥੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਰਭਨ੍ਤੇ ਲੋਕਕਾਮਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਨ੍ਥਾਃ ਸ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ
ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸਂਤਪ੍ਤਾਸ੍ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਮਰ੍ਯਾਦਾਭਿਃ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚ
ਉਹ ਤਪ, ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਿਧਨੇष੍ਵਪਿ
ਪਿਛਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ।
ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ऋषੀਮਾਙ੍ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍
ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ।
ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਂ ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯੈषਾ ਯੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨਿ ਭੇਜਿਰੇ
ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਗਏ।
ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇषਪ੍ਰਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਮੈਥੁਨੋਪਗਮੇਨ ਵੈ
ਇੱਛਾ, ਵੈਰ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਰਾਹੀਂ,
ਏਤੈਸ੍ਤੈਃ ਕਾਰਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨਿ ਭੇਜਿਰੇ
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਚੁਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਗਏ।
ਨਾਗਵੀਥ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਗਣਦਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਇੱਕ ਨਾਗ ਗਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ।
ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਵਾਸਿਨਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਵਿਮਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣਃ
ਉਥੇ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।