ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਮਾਨਵਿਕਲ੍ਪਿਤਾਃ
ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਡਾਂ ਚਾਰ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਪਹਿਲਾ ਸੰਵਤਸਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਮੋਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਯੁਗਸਂਹਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਂ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਦਯਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਚ
ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠ ਸੌ ਤੀਹ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚ ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਚਾਪਿ षष੍ਟਿਵਰ੍षਂ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਹਨ।
ਏਕषष੍ਟਿ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਮृਤੁਰੇਕੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਇਕ ਸਠ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਰਿਤੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਂ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੋਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਯਨਸ੍ਯ ਹ
ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਯੈਃਪੁਰਾਣੇ ਹਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਚਾਰ ਮਾਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਾਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗਵਿष੍ਕਂਭਵਿਸ੍ਤਾਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇੱਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਰਾਜਤਂ ਚੈਵ ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਤੁ ਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਭਮ੍
ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਸਫਟਿਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕੂਟੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ਼ੈਲਃ ਸ਼ृਙ੍ਗਵਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ ਪਹਾੜ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਂਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਗਤਿਮਾਸ੍ਥਿਤਃ
ਸ਼ਰਦ ਅਤੇ ਵਸੰਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਮਧਿਆਮ ਰਾਹ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਪਦ੍ਮਰਕ੍ਤੈਰ੍ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ
ਉਹ ਪਦਮ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚੈਵ ਅਹੋ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਤਾਵਤੀ
ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ਾਖਾਨਾਂ ਤਦਾ ਜ੍ਞੇਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝੋ।
ਤਦਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੰਦ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ।
ਵਿषੁਵਂ ਤਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦੇਵਮਾਹੁਰ੍ਮਹਰ੍षਯਃ
ਇਹ ਵਿਸ਼ੁਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
ਸਮਾ ਰਾਤ੍ਰਿਰਹਸ਼੍ਚੈਵ ਯਦਾ ਤਦ੍ਵਿषੁਵਂ ਭਵੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸ਼ੇषੇਣ ਮੁਖਮੇਤਤ੍ਤੁ ਦੈਵਤਮ੍
ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਮੂੰਹ ਹੈ।
ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਕੁਹੂਸ਼੍ਚੈਵ ਰਾਕਾ ਚਾਨੁਮਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਸਿਨੀਵਾਲੀ, ਕੁਹੂ, ਰਾਕਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਤੀ ਵੀ—
ਨਭੋਨਭਸ੍ਯਾਵਿषਊਰ੍ਜਸਂਜ੍ਞੌ ਸਹਃਸਹਸ੍ਯਾਵਿਤਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍
ਨਭੋ, ਨਭਸਿਆ, ਅਵਿਸ਼ਾ, ਊਰਜਾ, ਸਹਾ ਤੇ ਸਹਸਿਆ—ਇਹ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਆਰ੍ਤਵਾਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾ ਪਞ੍ਚਾਬ੍ਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਃ ਸੁਤਾਃ
ਫਿਰ ਆਰਤਵ ਜਾਣੋ, ਪੰਜ ਸਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦृਤੁਮੁਖੀ ਜ੍ਞੇਯਾ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪਰ੍ਵਣਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਇਸ ਪਰਵ ਦਾ ਰਿਤੂਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਮੁਹ੍ਯੇਤ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯੇ ਦੈਵੇ ਚ ਮਾਨਵਃ
ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰ ਜਾਂ ਦਿਵੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਆਲੋਕਾਤ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੋਕੋ ਲੋਕਾਲੋਕਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਜਾਲੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਿष੍ਟਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍
ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਅਭਾਵ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਖੜੇ ਹਨ।
ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਕੇਤੁਮਾਨ੍ਰਾਜਸਸ਼੍ਚ ਯਃ
ਉਹ ਹਨ: ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ, ਪਰਜਨਿਆ, ਕੇਤੁਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸ।
ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕੇ ਚਤੁਰ੍ਦਿਸ਼ਮ੍
ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੋਕਾਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ।
ਪਿਤृਯਾਨਃ ਸ ਵੈ ਪਨ੍ਥਾ ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਪਥਾਦ੍ਵਹਿਃ
ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।