ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਤੀਹ ਲੱਖ ਮੰਦੇਹਾ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਤਾਪਯਨ੍ਤਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸੂਰ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਾਦਿਤੁਮ੍
ਇਹ ਮੰਦਬੁਧੀ ਜੀਵ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ,
ਓਙ੍ਕਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਕੀਤਾ।
ਤਤਃ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਫਿਰ ਵਾਪਸ, ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ,
ਵਾਲਖਿਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਧृਤਾਰ੍ਚਿਃ ਸਮਰੀਚਿਭਿਃ
ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ,
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਵੇਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਮੇਤੇ
ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧੀ ਤ੍ਵਹਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਦਿਵਸਾਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖਾਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਥਾਦਿਤ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਗਤੇ ਤੁ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਆਦਿਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਕਿਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍ਰ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਂਗਵਃ
ਉਸ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੰਗਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਤ੍ਕਾਲਾਦਪਰਾਹ੍ਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਸ ਮੱਧਿਆਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਅਪਰਾਹਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਾਹ੍ਣੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਤੁ ਕਾਲਃ ਸਾਯਾਹ੍ਨ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਪਰਾਹਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਾਯੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਪਞ੍ਚਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤ ਵੈ ਹ੍ਯਹਰ੍ਵੈषੁਵਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦਸਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿਸ਼ੁ ਸਮੇਂ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਸਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤ੍ਵਹਃ
ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮਂ ਸੋਮਃ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌਚ ਪਕ੍ਸ਼ੌਭਵੇਨ੍ਮਾਸੋ ਦ੍ਵੌਮਾਸਾਵਰ੍ਕਜਾਵृਤੁਃ
ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾष੍ਟਾਸ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਇੱਕ ਨਿਮੇਸ਼, ਇੱਕ ਵਿਦਯੁਤ ਅਤੇ ਕਾਠੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਦਰਾਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤੈਕਾ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ षਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਾ
ਸੱਤ, ਇੱਕ, ਦੋ ਵਧਾ ਕੇ ਤੀਹ ਮਾਤਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਤੀਹ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ
ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅਠ ਸੌ ਵਿਦਯੁਤ ਹਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਵ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਂਯੁਤੇ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਲ ਕੇ ਚਾਰ ਸੌ ਦੋ ਵਿਦਯੁਤ ਹਨ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਮਾਨਵਿਕਲ੍ਪਿਤਾਃ
ਸਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਵੰਡਾਂ ਚਾਰ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਪਹਿਲਾ ਸੰਵਤਸਰ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਮੋਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਯੁਗਸਂਹਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਮਾਂ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟਾਦਸ਼ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਦਯਾਦ੍ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯ ਚ
ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠ ਸੌ ਤੀਹ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਪਞ੍ਚ ਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਂ ਚਾਪਿ षष੍ਟਿਵਰ੍षਂ ਚ ਭਾਸ੍ਕਰਮ੍
ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਤੀ ਸਾਲ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਹਨ।
ਏਕषष੍ਟਿ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਮृਤੁਰੇਕੋ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਇਕ ਸਠ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਰਿਤੂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਂ ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੋਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮਯਨਸ੍ਯ ਹ
ਇਹ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੂ ਦਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਯੈਃਪੁਰਾਣੇ ਹਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਚਾਰ ਮਾਪ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰੀਣਿਤਸ੍ਯ ਤੁ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਤੀਵ ਨਭਸ੍ਤਲਮ੍
ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਚੋਟੀਾਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ।
ਏਕਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗਵਿष੍ਕਂਭਵਿਸ੍ਤਾਰਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ
ਇੱਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਸਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।