ਤਜਾਪਿ ਸਂਚਰਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਸਮੇਨ ਵਿषਮੇਣ ਚ
ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਕਦੇ ਉਲਝਾ ਹੋਇਆ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਰਤੇ ਤੇषਾਮੁਪਰਿष੍ਟਾਜ੍ਜਵੇਨ ਤੁ
ਅਗਸਤਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰੇ
ਸਰਪ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਪੰਕਤੀ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ।
ਪृष੍ਟੇ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਕਂ ਤੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਗਿਰਿਃ
ਉਹ ਪਹਾੜ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉਚਾਈ 'ਚ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਃ ਸਹ
ਤਾਰੇ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਏਤਾਵਾਨੇਵ ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਇਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹੱਦ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ।
ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਤੁ ਸਂਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਰ੍ਯਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਲੋਕਾਲੋਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ।
ਉषਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਵਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸੁਭਾ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਨਿਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਪਸ੍ਤ੍ਵੇषਾਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਦਬੁਧੀ ਜੀਵ ਸ਼ਾਪਤ ਹਨ।
ਤਿਸ੍ਰਃ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਮਨ੍ਦੇਹਾ ਨਾਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ
ਤੀਹ ਲੱਖ ਮੰਦੇਹਾ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।
ਤਾਪਯਨ੍ਤਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸੂਰ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਾਦਿਤੁਮ੍
ਇਹ ਮੰਦਬੁਧੀ ਜੀਵ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤਪਦੇ ਹੋਏ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਤਮਾਃ
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ,
ਓਙ੍ਕਾਰਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਚਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍
ਓਂਕਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਕੀਤਾ।
ਤਤਃ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਹਾਬਲਪਰਾਕ੍ਰਮਃ
ਫਿਰ ਵਾਪਸ, ਵੱਡੀ ਜੋਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ,
ਵਾਲਖਿਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਮੁਨਿਭਿਰ੍ਧृਤਾਰ੍ਚਿਃ ਸਮਰੀਚਿਭਿਃ
ਵਾਲਖਿਲਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ,
ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕਲਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਵੇਨ੍ਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤਾ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਹਨੀ ਸਮੇਤੇ
ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਕਲਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹ੍ਰਾਸਵृਦ੍ਧੀ ਤ੍ਵਹਰ੍ਭਾਗੈਰ੍ਦਿਵਸਾਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧ-ਘਟ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲੇਖਾਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਥਾਦਿਤ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਗਤੇ ਤੁ ਵੈ
ਜਦੋਂ ਆਦਿਤੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਕਿਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਨਾਤ੍ਕਾਲਾਤ੍ਰ੍ਰਿਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਸਂਗਵਃ
ਉਸ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੰਗਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਤ੍ਕਾਲਾਦਪਰਾਹ੍ਣ ਇਤਿ ਸ੍ਮृਤਃ
ਉਸ ਮੱਧਿਆਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਅਪਰਾਹਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਾਹ੍ਣੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਤੁ ਕਾਲਃ ਸਾਯਾਹ੍ਨ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਅਪਰਾਹਨ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਾਯੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਪਞ੍ਚਮੁਹੂਰ੍ਤ੍ਤ ਵੈ ਹ੍ਯਹਰ੍ਵੈषੁਵਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਦਸਵਾਂ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿਸ਼ੁ ਸਮੇਂ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹਸ੍ਤੁ ਗ੍ਰਸਤੇ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਸਤੇ ਤ੍ਵਹਃ
ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਕਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮਂ ਸੋਮਃ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ
ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੌਚ ਪਕ੍ਸ਼ੌਭਵੇਨ੍ਮਾਸੋ ਦ੍ਵੌਮਾਸਾਵਰ੍ਕਜਾਵृਤੁਃ
ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਾ ਵਿਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾष੍ਟਾਸ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ
ਇੱਕ ਨਿਮੇਸ਼, ਇੱਕ ਵਿਦਯੁਤ ਅਤੇ ਕਾਠੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਦਰਾਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤੈਕਾ ਦ੍ਵ੍ਯਧਿਕਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ षਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੁਤ੍ਤਰਾ
ਸੱਤ, ਇੱਕ, ਦੋ ਵਧਾ ਕੇ ਤੀਹ ਮਾਤਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਸੱਤੀਹ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ
ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅਠ ਸੌ ਵਿਦਯੁਤ ਹਨ।
ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯੇਵ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਰ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਸਂਯੁਤੇ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਲ ਕੇ ਚਾਰ ਸੌ ਦੋ ਵਿਦਯੁਤ ਹਨ।