ਏਕੈਕਮਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਯੁਤਾਨ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਫਾਸਲਾ ਇਕਹੱਤਰ ਘੱਟ ਹੈ।
ਲੇਖਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਕਾਠਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲੇ ਫਾਸਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੈਵ ਸਤਤਂ ਤੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਬਾਹਰ ਤੋਂ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।
ਚਰਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਪਿ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਅੱਗ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤਾਦਸ਼ ਸਮਾਸਤਃ
ਕੁੱਲ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਨ।
ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਜਨੈਰਧਿਕੈਰ੍ਹਿ ਤੇ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕਵੀਹ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਕਂਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਥ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮੰਡਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਤਿਰਛਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਲਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਂ ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਹ੍ਨਾ ਤੁ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਮ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਨ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਚਰਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਥਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰੀਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ; ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਾਨਕ੍ਤਂ ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਚ ਵੈ ਗਾਤਿਃ
ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਕਦੇ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼।
ਤਥੈਵ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਗਾਤਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਕ੍ਤਂ ਚ ਮਨ੍ਦਾ ਚੈਵ ਗਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਤਜਾਪਿ ਸਂਚਰਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਸਮੇਨ ਵਿषਮੇਣ ਚ
ਫਿਰ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਕਦੇ ਉਲਝਾ ਹੋਇਆ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਰਤੇ ਤੇषਾਮੁਪਰਿष੍ਟਾਜ੍ਜਵੇਨ ਤੁ
ਅਗਸਤਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਨਾਗਵੀਥ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਲੋਕਾਲੋਕਸ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਰੇ
ਸਰਪ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਪੰਕਤੀ ਤੇ ਲੋਕਾਲੋਕ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ।
ਪृष੍ਟੇ ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਭਾ ਸੌਰੀ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸਂਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ਕਂ ਤੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਗਿਰਿਃ
ਉਹ ਪਹਾੜ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉਚਾਈ 'ਚ ਉਠਦਾ ਹੈ।
ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹੈਸ੍ਤਾਰਾਗਣੈਃ ਸਹ
ਤਾਰੇ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
ਏਤਾਵਾਨੇਵ ਲੋਕਸ੍ਤੁ ਨਿਰਾਲੋਕਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍
ਇਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹੱਦ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ।
ਲੋਕਾਲੋਕਂ ਤੁ ਸਂਧਤ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਰ੍ਯਪਰਿਗ੍ਰਹਮ੍
ਲੋਕਾਲੋਕ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ।
ਉषਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਯੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤ੍ਵਹਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਸੁਭਾ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਨਿਯੋਗੇਨ ਸ਼ਾਪਸ੍ਤ੍ਵੇषਾਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਦਬੁਧੀ ਜੀਵ ਸ਼ਾਪਤ ਹਨ।