ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦ੍ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੋ ऽਸੌ ਵਿषੁਵਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਰਵਿਃ
ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਵਿਸ਼ੁਵ ਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਮਣ੍ਡਲਂ ਵਿषੁਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਜਨੈਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਵਿਸ਼ੁਵ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੰਡਲ ਦੀ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪ ਜਾਣੋ।
ਤਥਾ ਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮਸ਼ੀਤ੍ਯੇਕਾਧਿਕਾ ਪੁਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫਿਰ, ਇੱਕ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੋਰ ਹੈ।
ਸ਼ਾਕਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯ षष੍ਠਸ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਾਤੋ ਦਿਸ਼ਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਛੇਵੀਂ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਸਂਖ੍ਯਾਤਾ ਕੋਟਿਰੇਕਾ ਤੁ ਸ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੇ ਦੁਜਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨਾਪੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅष੍ਟਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤਂ ਚਵ ਯੋਜਨਾਨ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਠਵੰਜਾ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੂਲਂ ਚੈਵ ਤਥਾषਾਢੇ ਤ੍ਵਜਵੀਥ੍ਯੁਦਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ
ਮੂਲ, ਛੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਜਵੀਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵੀ ਹਨ।
ਕਾष੍ਠਯੋਰਨ੍ਤਰਂ ਯਚ੍ਚ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇਯਜਨੈਃ ਪੁਨਃ
ਦੋ ਕਾਠਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼ਤਾਧਿਕਾਸ਼੍ਚਨ੍ਯੇ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਯੋਜਨੈਃ
ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੇ ਤਿੰਨਤੀਹ ਯੋਜਨ ਹਨ।
ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਲੇਖਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਕਾਠਾਂ ਅਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦਾ ਫਾਸਲਾ ਹੈ।
ਏਕੈਕਮਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਯੁਤਾਨ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਫਾਸਲਾ ਇਕਹੱਤਰ ਘੱਟ ਹੈ।
ਲੇਖਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯੋਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਕਾਠਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਾਲੇ ਫਾਸਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚੈਵ ਸਤਤਂ ਤੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਬਾਹਰ ਤੋਂ, ਤੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।
ਚਰਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਚਾਪਿ ਤਾਵਦੇਵ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਅੱਗ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤਾਦਸ਼ ਸਮਾਸਤਃ
ਕੁੱਲ ਸਤਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹਨ।
ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਜਨੈਰਧਿਕੈਰ੍ਹਿ ਤੇ
ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕਵੀਹ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿष੍ਕਂਭੋ ਮਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਥ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਮੰਡਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਕੰਭ ਤਿਰਛਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਯਥਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਲਾਲ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹੱਦ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾਂ ਭੂਮਿਂ ਤੁ ਕਾਲੇਨਾਲ੍ਪੇਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਰ੍ਦ੍ਧਮृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮਹ੍ਨਾ ਤੁ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਸੂਰਜ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰਾਂ ਤੇ ਅੱਧ ਮ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਕੁਲਾਲਚਕ੍ਰਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਥਾ ਮਨ੍ਦਂ ਪ੍ਰਸਰ੍ਪਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਕੁਮ੍ਹਾਰ ਦੇ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾ ਦ੍ਦੀਰ੍ਘੇਨ ਕਾਲੇਨ ਭੂਮਿਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨਿ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਭਵਤਿ ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਚਰਤੇ ਮਨ੍ਦਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤੈਸ੍ਤਾਵਦृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਨਕ੍ਤਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਸ਼੍ਚਰਨ੍
ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਮृਤ੍ਪਿਣ੍ਡ ਇਵ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥੋ ਧ੍ਰੁਵੋ ਭ੍ਰਮਤਿ ਵੈ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਗੋਲਾ ਚੱਕ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧ੍ਰੁਵ ਵੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।
ਉਭਯੋਃ ਕਾष੍ਠਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਭ੍ਰਮਤੇ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਤੁ
ਦੋ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।
ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਥਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰੀਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਵੀ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ; ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦਿਵਾਨਕ੍ਤਂ ਚ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਚ ਵੈ ਗਾਤਿਃ
ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਕਦੇ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਤੇਜ਼।
ਤਥੈਵ ਚ ਪੁਨਰ੍ਨਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈ ਗਾਤਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗਤਿਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਨਕ੍ਤਂ ਚ ਮਨ੍ਦਾ ਚੈਵ ਗਤਿਸ੍ਤਥਾ
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਹੌਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਹੌਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।