ਏਤਦਣ੍ਡਕਪਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਲ ਦੀ ਮਾਪ ਇੱਥੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਭੁਵਰ੍ਲ੍ਲੋਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਸृਰਿਤਿ ਸ੍ਸ੍ਵਤਃ
ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਕृਤਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਛਤਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦਸ਼ਭਾਗਾਧਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਾਭਿਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਭਿਰ੍ਬਹਿਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਤੱਤ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੋ ਘਨੋਦਧਿਃ
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਣ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਘਨੋਦਧਿਃ ਪਰੇਣਾਥ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਘਨਤੇਜਸਾ
ਘਣ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਤੀਬਰ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਂਮਤਾਦ੍ਧਨਵਾਤੇਨ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਹ ਧਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਵृਤਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਮਹਾਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਿ ਲੋਕਪਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਮੇਰੋਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਪੁਨਰ੍ਮੇਰੋਰ੍ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ
ਫਿਰ ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਮਾਨਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਮੇਰੋਰ੍ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ
ਅਤੇ ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਮਾਨਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਥਿਤ ਹਨ।
ਵਰੁਣੋ ਯਾਦਸਾਂ ਨਾਥਸ੍ਸੁਖਾਖ੍ਯੇ ਵਸਤੇ ਪੁਰੇ
ਵਰੁਣ, ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸੁਖ ਨਾਮ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਪੁਰ੍ਯ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਸੋਮਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਭਾਵਰੀ
ਉਹ ਨਗਰੀ ਮਹਿੰਦਰਪੁਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਸੋਮ ਲਈ ਵੀ ਵਿਭਾਵਰੀ ਨਗਰੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰ੍ਥ ਲੋਕਮਂਰਕ੍ਸ਼ਣਾਯ ਚ
ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਕਾष੍ਠਾਗਤਸ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਗਤਿਯਾ ਤਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਲਣ, ਜਦ ਉਹ ਕਾਠ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ।
ਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਚਕ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸਤਤਂ ਪਰਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਉਜਾਗਰ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਸਂਯਮਤੇ ਉਦਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਨਿਯਮ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਾਯਾਮਥ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮੁਤ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਸ ਤੁ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਸੁਖ ਲਈ ਜਾਂ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪੁਰ੍ਵੇषਾਮਪਰਾਹ੍ਣੋ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਤੇषਾਮਪਰਰਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਯੇ ਜਨਾ ਉਤ੍ਤਰਾਃ ਪਰੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਏਵਮੇਵੋਤ੍ਤਰੇष੍ਵਰ੍ ਕੇ ਭੁਵਨੇषੁ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਤਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਵਿਭਾਯਾਂ ਸੋਮਪੁਰ੍ਯਾਂ ਵਾ ਉਤ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਵਿਭਾਵਸੁਃ
ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸੋਮਪੁਰ ਵਿਚ, ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਪੁਰ੍ਯਾ ਵਿਭਾਯਾਂ ਤੁ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਿਵਾਕਰਃ
ਸੋਮਪੁਰ ਵਿਚ, ਸਵੇਰੇ, ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰ੍ਦ੍ਧਰਾਤ੍ਰਂ ਸਂਯਮਨੇ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾਮਸ੍ਤਮੇਤਿ ਚ
ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਨਿਯਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜਾਂ ਵਾਰੁਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਵੈ ਭ੍ਰਮਮਾਰ੍ਣਾਨਿ ऋਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਚਰਤੇ ਰਵਿਃ
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਘੁੰਮਦਾ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਨੇ ਚਾਸਾਵृਤ੍ਤਿ ष੍ਠਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ-ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਪਤ੍ਯਰ੍ਕਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਤੈਰੇਵ ਚ ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ
ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਉਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹੈ।
ਅਤਃ ਪਰਂ ਹ੍ਰਸਂਤੀਭਿਰ੍ਗੋਭਿਰਸ੍ਤਂ ਨਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਘਟਦੇ ਹੋਏ ਗਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਡੁੱਬਣ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤਪਤਿ ਤਾਪਤ੍ਪृष੍ਠੇ ऽਥ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵਿਚ ਤਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਤੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੀ ਤਪਦਾ ਹੈ।