ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਗਤਿਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਲ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਭਿਸ੍ਤੌ ਮਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੋਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਰਾਰ੍ਦ੍ਧੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਤਃ
ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੇ ਅਰਧ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਾਸ੍ਤਾਤ੍ਪਾਰਿਮਾਣ੍ਯੇਨ ਭੂਮੇਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਦਿਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਭੂਮੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਵਿਧਾਤੁਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਨਾਤ੍ਸ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਗਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹੀਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਰ੍षੇ ਨਿਪਾਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਮਹੀ' ਸ਼ਬਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਥ ਯੋਜਨਾਨਿ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦੇ ਯੋਜਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੋ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ਰ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲੇ
ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵੀ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨੈਃ ਸਹ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦਿਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਿਮਾਣਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਭਿਮਾਨਿਨੋਵ੍ਯਤੀਤਾ ਯੇ ਤੁਲ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸਾਂਪ੍ਰਤੈਸ੍ਤ੍ਵਿਹ
ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਸਾਂਪ੍ਰਤੈਰ੍ਦੇਵੈਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਸੁਧਾਤਲਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮੌਜੂਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।
ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਕੋਟਿਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਪृਥਿਵੀ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਾ
ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਹ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਧਰਤੀ ਦੀ ਅਰਧ ਚੌੜਾਈ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ਼ਾਤਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮੇਕੋਨ ਨਵਤਿਃ ਪੁਨਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋਂ ਨਵਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਘੱਟ ਯੋਜਨਾਂ ਹਨ।
ਗਣਿਤਂ ਯੋਜਨਾਗ੍ਰਾਤ੍ਤੁ ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਾਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨਾਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦਿਹ ਸਂਸ਼੍ਯਾਤਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘੇਰੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਾਸਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭੂਮੇਰ੍ਯਾਵਤ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੇ ਵਿਤਰਨ ਉਸ ਦੇ ਗੋਲ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਪ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਦ੍ਵੀਪਾਨਾਮੇਤ ਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍
ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਉਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਛਤ੍ਰਵਤ੍ਪਰਿਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਉਪਰਲੇ ਹਰੇਕ ਵਿਚ, ਲੋਕ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਤਦਣ੍ਡਕਪਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਖੋਲ ਦੀ ਮਾਪ ਇੱਥੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਭੂਰ੍ਲੋਕਸ਼੍ਚ ਭੁਵਰ੍ਲ੍ਲੋਕਸ੍ਤृਤੀਯਸ੍ਸृਰਿਤਿ ਸ੍ਸ੍ਵਤਃ
ਭੂਲੋਕ, ਭੁਵਰਲੋਕ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਵਰਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹਨ।
ਏਤੇ ਸਪ੍ਤ ਕृਤਾ ਲੋਕਾਸ਼੍ਛਤ੍ਰਾਕਾਰਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਸੱਤ ਲੋਕ ਛਤਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦਸ਼ਭਾਗਾਧਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਤਾਭਿਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਭਿਰ੍ਬਹਿਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਉਹ ਤੱਤ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟੋ ਘਨੋਦਧਿਃ
ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਣ ਸਮੁੰਦਰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਘਨੋਦਧਿਃ ਪਰੇਣਾਥ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ਘਨਤੇਜਸਾ
ਘਣ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਇਹ ਤੀਬਰ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਂਮਤਾਦ੍ਧਨਵਾਤੇਨ ਧਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍
ਇਹ ਧਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਨਾ ਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਭੂਤਾਦਿਰ੍ਮਹਤਾ ਵृਤਃ
ਸਭ ਕੁਝ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੂਲ ਤੱਤ ਮਹਾਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣਿ ਲੋਕਪਾਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਮੇਰੋਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼ਿ ਤਥਾ ਮਾਨਸਸ੍ਯੈਵ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਨਿ
ਮੇਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਥਿਤ ਹਨ।