ਪਞ੍ਚਮੇ ऽਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਲੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨਿਚਯੇ ਸਦਾ
ਪੰਜਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੀਣਿਆਂ ਦਾ ਢੇਰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਪਰ੍ਵਣਃ ਪੁਲੋਮ੍ਨਸ਼੍ਚ ਨਗਰਂ ਮਹਿषਸ੍ਯ ਚ
ਸੁਪਰਵਣ, ਪੁਲੋਮਨ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਉਥੇ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਸੁਰਮਾਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤਸ਼ੀਰ੍षੋ ਮੁਦਾ ਯੁਤਃ
ਉਥੇ ਸੁਰਮਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਤਸ਼ੀਰਸ਼ਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪੁਰਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਾਗਦਾਨਵਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਮੇ ਤੁ ਤਲੇ ਜ੍ਞੇਯਂ ਪਾਤਾਲੇ ਸਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਿਮੇ
ਸੱਤਵੇਂ ਤਲੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਹੈ,
ਅਸੁਰਾਸ਼ੀਵਿषੈਃ ਪੂਰ੍ਣਂ ਸੁਖਿਤੈਰ੍ਦੇਵਸ਼ਤ੍ਰੁਭਿਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖੁਸ਼ ਹਨ।
ਅਨੇਕੈਰ੍ਦਿਤਿਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣੈਰ੍ਮਹਾਪੁਰੈਃ
ਉਥੇ ਡਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਭਰੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹਨ।
ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣੈਰ੍ਮਹਾਪੁਰੈਃ
ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਭਰੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੀ ਹਨ।
ਪਾਤਾਲਾਨ੍ਤੇ ਚ ਵਿਪ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਵਿਸ੍ਤੀਣ ਬਹੁਯੋਜਨੇ
ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਕਈ ਯੋਜਨਾਂ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਧੌਤਸ਼ਙ੍ਖੋਦਰਵਪੁਰ੍ਨੀਲ ਵਾਸਾ ਮਹਾਬਲਃ
ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਧੋਏ ਹੋਏ ਸ਼ੰਖ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
ਰੁਕ੍ਮਸ਼ृਙ੍ਗਾਵਦਾਤੇਨ ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯੇਨ ਵਿਰਾਜਤਾ
ਉਸ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ।
ਸ ਜਿਹ੍ਵਾਮਾਲਯਾ ਦੀਪ੍ਤੋ ਲੋਲਜ੍ਜ੍ਵਾਲਾਨਲਾਰ੍ਚਿषਾ
ਉਹ ਜੀਭਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਲਪਾਉਂਦੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰਸਹਸ੍ਰੇਣ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਵਿਰਾਜਤਾ
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਦੋਹਣੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਮਾਲਾ ਵਿਰਾਜਤੇ
ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਨਣ ਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।
ਵਿਕਰਾਲੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਤਨੁਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ਯਨਾਸਨੇ
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਟਕ ਕੇ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਨਾਗੈਰ੍ਮਹਾਭੋਗੈਰ੍ਮਹਾਵਿਜ੍ਞੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਉਹ ਵੱਡੇ ਨਾਗਾਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਲਪਟਾਂ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।
ਸ ਰਾਜਾ ਸਰ੍ਵਨਾਗਾਨਾਂ ਸ਼ੇषੋ ऽਨਨ੍ਤੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸ਼ੇਸ਼, ਅਨੰਤ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ।
ਸਪ੍ਤੈਵਮੇਤੇ ਕਥਿਤਾ ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਾ ਰਸਾਤਲਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਤ ਰਸਾਤਲ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।
ਅਤਃ ਪਰਮਨਾਲੋਕਮਗਮ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਸਾਧੁਭਿਃ
ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਧਾਂ ਤੇ ਸਾਧਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਂਬੁਵ ਙ੍ਨਿਵਾਯੂਨਾਂ ਨਭਸਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।
ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਗਤਿਮ੍
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਲ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਭਾਭਿਸ੍ਤੌ ਮਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਿਤੌ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੋਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਚੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਵਿਸ੍ਤਰਾਰ੍ਦ੍ਧੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭਵੇਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਬਾਹ੍ਯਤਃ
ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੇ ਅਰਧ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਯਾਸ੍ਤਾਤ੍ਪਾਰਿਮਾਣ੍ਯੇਨ ਭੂਮੇਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ ਦਿਵਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਭੂਮੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਵਿਧਾਤੁਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਖ੍ਯੋ ਹ੍ਯਵਨਾਤ੍ਸ ਰਵਿਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਗਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹੀਸ਼ਬ੍ਦੋ ऽਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵਰ੍षੇ ਨਿਪਾਦ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਮਹੀ' ਸ਼ਬਦ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਾਸ੍ਕਰਸ੍ਯਾਥ ਯੋਜਨਾਨਿ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਦੇ ਯੋਜਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣੋ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਤ੍ਰ੍ਰਿਗੁਣਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਹਸ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਲੇ
ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਲ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵੀ ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਯੋਜਨੈਃ ਸਹ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਪ ਯੋਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਇਤ੍ਯੇਤਦਿਹ ਸਂਖ੍ਯਾਤਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਿਮਾਣਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।