ਮਾਨਸਸ੍ਯ ਤੁ ਦੇਹਸ੍ਯ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਦਾ ਮਨ-ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤ ਏष ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਨੇषੁ ਪਠ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਹਰ ਥਾਂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪਦ੍ਮਨਾਭਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਦਮਨਾਭ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪukarਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭੂਮੌ ਰਸਾਤਲੇ ਚੈਵ ਆਕਾਸ਼ੇ ਪਵਨੇ ऽਨਲੇ
ਧਰਤੀ ਤੇ, ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ—
ਤਥਾ ਤਮਸਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਏष ਏਵ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹੀ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਲੋਕੇਸ਼ ਇਜ੍ਯਤੇ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਹੈ।
ਆਧਾਰਾਧੇਯਭਾਵੇਨ ਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ऽਵਿਕਾਰਿਣਃ
ਸਹਾਰਾ ਤੇ ਸਹਾਰਿਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ ਉਸ ਅਟੱਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ।
ਪਰਸ੍ਪਰਧਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਗਾਸਨ੍ਨਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषੋ ऽਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇषਣਾਤ੍
ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਹਚਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਵੱਖਰਾ ਪਹਚਾਣ ਹੋਰ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਣੋਪਚਯਸਾਰੇਣ ਪਰਿਚ੍ਛੇਦੋ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰਤਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਲੋਕਾ ਸਾ ਧਰਾ ਸ੍ਮृਤਾ
ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ, ਉਹ ਚਾਨਣ ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਤ੍ਰੇ ਮਹਤਿ ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਯਥੈਵਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਤੁ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਭਾਂਡੇ ਸਮੇਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,
ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਲੋਕ ਆਕਾਸ਼ੇ ਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾ ਮਤਾਃ
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਾਨਣ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗ ਵੀ ਅੰਦਰ ਸਮੇਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਾਵਦੇਤਾਨਿ ਭੂਤਾਨਿ ਤਾਵਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਭੂਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾ ਖ੍ਯਾਯ ਤੁ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯੋਤ੍ਪਰ੍ਤ੍ਤਿਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਦ ਭੂਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਕਾਰਣਾਤ੍ਮਕਾਸ੍ਤਥੈਕ ਸ੍ਯੁਰ੍ਭੇਦਾ ਯੇ ਮਹਦਾਦਯਃ
ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗ ਮਹਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ-ਸਵਰੂਪ ਤੇ ਇਕ ਹਨ।
ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਸਮੁਦ੍ਰਾਡ੍ਯੋ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯਨ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਸੱਤ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਹੀ ਹਨ।
ਵੈਸ਼੍ਵਰੂਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਪਰਿਣਾਮੈਕਦੇਸ਼ਿਕਃ
ਵਿਸ਼ਵ-ਸਵਰੂਪ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਭੂਤਗਣਾਃ ਸਪ੍ਤ ਸਨ੍ਨਿਵਿष੍ਟਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐਸੇ ਸੱਤ ਜਾਤੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਏਤਾਵਦੇਵ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਸਂਨਿਵੇਸ਼ੇ ਤੁ ਪਾਰ੍ਥੇਵੇ
ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੇ ਸੰਯੋਜਨ ਬਾਰੇ ਇਤਨਾ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਹਂ ਪਰਿਮਾਣੇਨ ਨਂ ਸਂਖ੍ਯਾਤੁਮਿਹੋਤ੍ਸਹੇ
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਤਾਰਕਾਸਂਨਿਵੇਸ਼ਸ਼੍ਚ ਯਾਵਦ੍ਦਿਵ੍ਯਾਨੁਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਜਿੰਨੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਡਲ ਤਕ ਹੈ,
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕृਥਿਵ੍ਯਾ ਵੈ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਾਃ
ਇਥੋਂ ਅੱਗੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨੋ।
ਪृਥਿਵੀ ਵਾਯੁਰਾਕਾਸ਼ਮਾਪੋ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍
ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਤੇ ਚਾਨਣ — ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ।
ਜਨਨੀ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਧਰਾ ਧਰਾ
ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਨਦਨਦੀਸ਼ੈਲਾ ਨੈਕਜਾਤਿਸਮਾਕੁਲਾ
ਉਹ ਕਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨਦੀਨਦਸਸੁਦ੍ਰਸ੍ਥਾਸ੍ਤਨ੍ਥਾ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਨਿਮਰ ਠਿਕਾਣਿਆਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਆਪੋ ऽਨਨ੍ਤਾ ਹਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਥਾਗ੍ਨਿਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਗਃ
ਜਲ ਅੰਤਹੀਨ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣੋ; ਤੇ ਅੱਗ ਵੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਤਥਾਕਾਸ਼ਮਨਾਲੇਖ੍ਯਂ ਰਮ੍ਯਂ ਨਾਨਾਸ਼੍ਰਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਪਕੜਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੁਹਣਾ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਂਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਪਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮੁਦਕੇ ਪृਥਿਵ੍ਯੁਪਰਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਲ ਧਰਤੀ 'ਚ, ਪਾਣੀ 'ਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।