ਆਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਦ੍ਵਿਧਿਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਃ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕ੍ਰਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲਾਚ੍ਚੈਵ ਪੁष੍ਕਰਸ੍ਯ ਸਮੇਨ ਤੁ
ਫੈਲਾਅ ਤੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ,
ਦ੍ਵੀਪਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸਾਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤਤ੍ਸਮਸ੍ਤੁ ਸਃ
ਉਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਸਾਮੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਰਗਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਅਪਾਂ ਚੈਵ ਸਮੁਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਰ ਇਤਿ ਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਮੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਰ੍षਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਸੁਖਦਂ ਯਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਵਰਖਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਤਿਪ੍ਰਬਧਨਾਤ੍ਮਿਦ੍ਧਂ ਵਰ੍षਂ ਤਤ੍ਤੇषੁ ਤੇਨ ਵੈ
ਵਰਖਾ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇ ਬਹੁਲੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ऽਸ੍ਤਮਿਤੇ ਖਗੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਘਣੀ ਹੋ ਕੇ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਛੀ ਦੇ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਥੋਪਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣੇ ऽਪਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਵਕृष੍ਯਤੇ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਘਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮਹੋਦਧਿਗਤਂ ਤੋਯਂ ਸ੍ਵਤ ਉਦ੍ਰਿਚ੍ਯਤੇ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੇ ਤ੍ਵਿਨ੍ਦੌ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਸਮੇਂ, ਚੰਨ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਤੇ ਘਟਦੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ।
ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰਾਣਿ ਪਞ੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ
ਇਕ ਸੌ ਪੰਦਰਾਂ ਅੰਗੂਲਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਰਾਪ੍ਕਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਮृਤਾ ਦ੍ਵੀਪਾਃ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚੋਦਕਾਵृਤਾਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਟਾਪੂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤੁ ਗਿਰਯਃ ਪਰ੍ਵਭਿਃ ਪਰ੍ਵਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਜੋ ਪਹਾੜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇ ਦ੍ਵੀਪੇ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਸੁਮਹਾਵ੍ਰਤੈਃ
ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਵੱਡੇ ਵਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੈਞ੍ਚਦ੍ਵੀਪੇ ਗਿਰਿਃ ਕੈਞ੍ਚੋ ਮਧ੍ਯੇ ਜਨਪਦਸ੍ਯ ਹ
ਕ੍ਰੈੰਚ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ, ਕੈੰਚ ਪਹਾੜ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੈ।
ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ ਪੁष੍ਕਰਦ੍ਵੀਪੇ ਤਤ੍ਰਤ੍ਯੈਃ ਸ ਨਮਸ੍ਕृਤਃ
ਪੁਸ਼ਕਰ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਨਿਆਗਰੋਧ ਰੁੱਖ ਉਥਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿ ਵਸਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸਾਧ੍ਯੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਧਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸ ਤਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਦੇਵੇਰ੍ਦੇਵੋਤਮੋਤਮਃ
ਉਥੇ ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੀਪੇषੁ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮਤਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਰੋਗ੍ਯਯੁਃਪ੍ਰਮਾਣਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਤਃ
ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੋਪਾਯਤਿ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਯਂਭੂਰ੍ਜਡ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ
ਉਥੇ, ਸਵੈ-ਜਨਮਿਆ ਜੀਵ, ਮੂਰਖ ਤੇ ਗਿਆਨੀ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸਚਿਵੋ ਦੇਵਃ ਸ ਪਿਤਾ ਸ ਪਿਤਾਮਹਃ
ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਾ ਹੈ।
षਡ੍ਰਸਂ ਸੁਮਹਾਵੀਰ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਦਾ
ਜੀਵ ਸਦਾ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਦੂਦਕਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਪਰਿਵੇष੍ਟ੍ਯ ਤਮ੍
ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਞ੍ਚਨੀ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਭੂਮਿਃ ਸਰ੍ਵਾਹ੍ਯੇਕਸ਼ਿਲੋਪਮਾ
ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਵੱਡੀ, ਇਕ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਸੂਧੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲੋਕਾਲੋਕਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਲੋਕਾਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ-ਚਮਕਦਾਰ ਵੀ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਤਸ੍ਯੋਚ੍ਛ੍ਰਯਃ ਸਮृਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਆਲੋਕੋ ਲੋਕਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਥੋ ਨਿਰਾਲੋਕੋ ਹ੍ਯਲੌਕਿਕਃ
ਚਮਕਦਾਰ ਹਿੱਸਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਨਾ-ਚਮਕਦਾਰ ਹਿੱਸਾ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਲੋਕਵਿਸ੍ਤਾਰਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਹ੍ਯਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਬਹਿਃ
ਨਾ-ਚਮਕਦਾਰ ਹਿੱਸਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਹੈ।
ਆਲੋਕਾਤ੍ਪਰਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਹ੍ਯਣ੍ਡਮਾ ਵृਤ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਚਮਕਦਾਰ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।