ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਪਰਿਣਾਮਵਿਨਿਰ੍ਣਯਃ
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ।
ਗਤਿਰੂਰ੍ਦ੍ਧਮਧਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਾਧਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾ
ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਉੱਤੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਸਂਖ੍ਯਯਾ ਚ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਿਤ੍ਯਤਾ
ਅਣਗਿਣਤ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵੀ।
ਦੁਰ੍ਲਭਤ੍ਵਂ ਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ਦੋषਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍
ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਔਖੀ ਗੱਲ, ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ।
ਨਾਨਾਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਸ੍ਤਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਜਦੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਲੀਅਤ ਉਥੇ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਨਨ੍ਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਬਿਭੇਤਿ ਕੁਤਸ਼੍ਚਨ
ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਆਨੰਦ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਜਗਤਸ਼੍ਚਤ੍ਰ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਲੀਨਤਾ ਤੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ऋषਿਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸਰ੍ਗਃ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਃ
ਇੱਥੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੌਦਾਸਾਸ੍ਥਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਕृਤੇਨ ਤੁ
ਇੱਥੇ ਸੌਦਾਸ ਦੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਲੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਪਿਤृਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਵੀ ਪਿਤਰ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਕੋਖੋਂ ਜਨਮੇ ਸਨ।
ਪਰਾਸ਼ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਦ੍ਵੇਪੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ऋषਿਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇੱਥੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਵੈਰ ਵੀ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੇਵੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਪ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਹਿਤੈषਿਣਾ
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਇਆ।
ਏਕਂ ਵੇਦਂ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਪੁਨਰੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਇਕ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਿष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਖਾ ਵੇਦਾਯੁਤਾਃ ਕृਤਾਃ
ਉਸਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੇਦ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।
ਪृष੍ਟ ਵਨ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਮੁਨਯੋ ਧਰ੍ਮਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਿਣਃ
ਉਹ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।
ਸੁਨਾਭਂ ਦਿਵ੍ਯਰੂਪਾਭਂ ਸਪ੍ਤਾਙ੍ਗਂ ਸ਼ੁਭਸ਼ਂਸਨਮ੍
ਸੁਨਾਭ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸੱਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਪृष੍ਠਤੋ ਯਾਤ ਨਿਯਤਾਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਥ ਪਾਟਿਤਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਚੱਲੋ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਠ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਪੁਣ੍ਯਃ ਸ ਦੇਸ਼ੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ
ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗਙ੍ਗਾ ਗਰ੍ਭ ਯਵਾਹਾਰਾ ਨੈਮਿषੇਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਗੰਗਾ, ਗਰਭਾ, ਯਵਾਹਾਰ ਅਤੇ ਨੈਮੀਸ਼ੇ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।
ਈਸ਼ਿਰੇ ਚੈਵ ਸਤ੍ਰੇਣ ਮੁਨਯੋ ਨੈਮਿषੇ ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਗ ਕਰਿਆ।
ऋषਯੋ ਨੈਮਿषੇਯਾਸ਼੍ਚ ਦਯਯਾ ਪਰਯਾ ਯੁਤਾਃ
ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।
ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਚੈਵ ਕृਤਾਤਿਥ੍ਯਂ ਰਾਜਾਨਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ਤਦਾ
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦ੍ਰੁਤੇ ਰਾਜਨਿ ਰਾਜਾਨੁ ਮਦ੍ਰਤੇ ਮੁਨਯਸ੍ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਗਏ।
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥਾ ਯਜ੍ਞੇ ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ
ਫਿਰ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਭਾ ਕੀਤੀ।
ਤਦਾ ਵੈ ਨੈਮਿषੇਯਾਨਾਂ ਸਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਾਰ੍षਿਕੇ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨੈਮੀਸ਼ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਦੌਰਾਨ,
ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਣ੍ਯਂ ਵੈ ਯਦੁਪੁਤ੍ਰਮਥਾਯੁਤਮ੍
ਯਦੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਵਰਣਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਇਤਿ ਕृਤ੍ਯਸਮੁਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਪੁਰਾਣਾਂਸ਼ੋਪਵਰ੍ਣਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸੁਖਮਰ੍ਥਃ ਸਮਾਸੇਨ ਮਹਾਨਪ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਵੱਡੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸਾਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਦਮਾਦ੍ਯਮਿਦਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਯੋ ऽਧੀਤੇ ਵਿਜਿਤੇਦ੍ਰਿਯਃ
ਜੋ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ,
ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ ਸਾਂਗੋਪਨਿषਦਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ
ਅਤੇ ਜੋ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀ,