ਇਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਯੇषੁ ਮਾਨੁषੀ
ਇਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਮ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਯਤਿ ਯੋ ਹ੍ਯੇਨਂ ਸਮ੍ਰਾਡਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰਾਡਸੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੌਕਃ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਸਵਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਲਯਃ ਸਹ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਵਤਃ
ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਰ੍ਵ ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਪਗਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇੜਲੇ ਵੀ ਹਨ।
ਸਂਦਰਃ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵੈਹਾਰੋ ਦੁਰ੍ਦੁਰਸ੍ਤਥਾ
ਸੰਦਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਵੈਹਾਰ ਤੇ ਦੁਰਦੁਰਾ ਵੀ।
ਵਾਤਨ੍ਧਮੋ ਨਾਗਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਪਰ੍ਵਤਃ
ਵਾਤੰਧਮਾ, ਨਾਗਗਿਰੀ ਤੇ ਪਾਂਡੁਰਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਗਿਰ੍ਯੁਜ੍ਜਯਨ੍ਤੌ ਚ ਸ਼ੈਲੋ ਰੈਵਤਕਸ੍ਤਥਾ
ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ, ਉੱਜਯੰਤ ਤੇ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤੇਭ੍ਯੋ ऽਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਲਪੋਪਜੀ ਵਿਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਅਣਜਾਣੇ, ਛੋਟੇ ਤੇ ਘੱਟ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਪੀਯਨ੍ਤੇ ਯੈਰਿਮਾ ਨਦ੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾ ਸਿਂਧੁ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੁ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਰਾਵਤੀ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਦੇਵਿਕਾ ਕੁਹੂਃ
ਇਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਦੇਵਿਕਾ ਤੇ ਕੁਹੂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੌਸ਼ਕੀ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਚੈਵ ਨਿष੍ਠੀਵੀ ਗੇਡਕੀ ਤਥਾ
ਕੌਸ਼ਕੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਨਿਸ਼ਠੀਵੀ ਤੇ ਗੇਡਕੀ ਵੀ ਹਨ।
ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਵੇਦਵਤੀ ਵृਤ੍ਰਘ੍ਨੀ ਸਿਂਧੁ ਰੇਵ ਚ
ਵੇਦ, ਸ੍ਰਿਤੀ, ਵੇਦਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਤਰਘਨੀ, ਸਿੰਧੁ ਤੇ ਰੇਵਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਸ਼ਾ ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀਨੂਪਾ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵੇਤ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ
ਪਾਸ਼ਾ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਨੂਪਾ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼ੋਣੋ ਮਹਾਨਦਸ਼੍ਚੈਵ ਨਰ੍ਮ੍ਮਦਾ ਸੁਰਸਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਸ਼ੋਣ, ਮਹਾਨਦਾ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਸਾ ਤੇ ਕਰਿਆ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਮਸਾ ਪਿਪ੍ਪਲਾ ਸ਼੍ਯੇਨਾ ਕਰਮੋਦਾ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ
ਤਮਸਾ, ਪਿੱਪਲਾ, ਸ਼੍ਯੇਨਾ, ਕਰਮੋਦਾ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਨੇਰੁਜਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਤੀ ਮਙ੍ਕੁਤੀ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਕ੍ਰਤੁਃ
ਸਨੇਰੁ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ, ਮੰਕੁਤੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਹਨ।
ਤਾਪੀ ਪਯੋष੍ਣੀ ਨਿਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸृਪਾ ਚ ਨਿषਧਾ ਨਦੀ
ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਸ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਨਦੀ ਹਨ।
ਤੋਯਾ ਚੈਵ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਵਾਨ੍ਨਸ਼ਿਲਾ ਤਥਾ
ਤੋਯਾ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਵੰਨਸ਼ਿਲਾ ਵੀ ਹਨ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਭੀਮਰਥੀ ਕृष੍ਣਵੇਣਾਥ ਬਞ੍ਜੁਲਾ
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ ਅਤੇ ਬੰਜੁਲਾ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪ੍ਰਵਹਾ ਨਦ੍ਯਃ ਸਹ੍ਯ ਪਾਦਾਦ੍ਵਿਨਿਃਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਹਿਆ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਦ੍ਯੋ ऽਭਿਜਾਤਾ ਮਲਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ੀਤਜਲਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਮਲਯਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਠੰਢੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
ਲਾਙ੍ਗੂਲਿਨੀ ਵਂਸ਼ਧਰਾ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਤਨਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਲਾਂਗੂਲੀਨੀ, ਵੰਸ਼ਧਰਾ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕृਪਾ ਪਲਾਸ਼ਿਨੀ ਚੈਵ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਤ੍ਪ੍ਰਭਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ਿਨੀ ਵੀ ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮਾਤਰਃ ਸਰ੍ਵਾ ਜਗਤ੍ਪਾਪਹਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਾਸ੍ਵਿਮੇ ਕੁਰੁਪਾਞ੍ਚਾਲਾਃ ਸ਼ਾਲ੍ਵਾ ਮਾਦ੍ਰੇਯਜਾਙ੍ਗਲਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰੂ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ, ਮਾਦਰੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕੁਸ਼ਲ੍ਯਾਃ ਸੌਸ਼ਲ੍ਯਾਃ ਕੁਨ੍ਤਲਾਃ ਕਾਸ਼ਿਕੋਸ਼ਲਾਃ
ਮਤਸਯ, ਕੁਸ਼ਲ, ਸੌਸ਼ਲ, ਕੁੰਤਲ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ-ਕੋਸ਼ਲ ਹਨ।
ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼੍ਯਾ ਜਨਪਦਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ੍ਤ੍ਤ੍ਰ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਪਿ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਾਯਾਂ ਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਮਨੋਰਮਃ
ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।
ਰਾਮਪ੍ਰਿਯਾਥ ਸ੍ਵਰ੍ਗੀਯਾ ਵृਕ੍ਸ਼ ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤ ਥੌषਧੀਃ
ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸਵਰਗ ਵਰਗਾ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਰਖਾਂ ਤੇ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।