ਵਰ੍षਂ ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰੇਯਂ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਜਾ
ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰੁਕ੍ਤਵਚਨਾਚ੍ਚੈਵਂ ਵਰ੍षਂ ਤਦ੍ਭਾਰਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨ ਖਲ੍ਵਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭੂਮੌ ਕਰ੍ਮ ਵਿਧੀਯਤੇ
ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਮੁਦ੍ਰਾਤਰਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਵਗਮ੍ਯਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਉਹ ਸਾਰੇ ਟਾਪੂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ।
ਨਾਗਦ੍ਵੀਪਸ੍ਤਥਾ ਸੌਮ੍ਯੋ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਵਥ ਵਾਰੁਣਃ
ਨਾਗਦਵੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗਾਂਧਰਵ ਤੇ ਵਾਰੁਣ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਦ੍ਵੀਪੋ ऽਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰਾਤ੍
ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ।
ਤਿਰ੍ਯਗੁਤ੍ਤਰਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਮਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਵੈਵ ਤੁ
ਇਸ ਦੀ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਚੌੜਾਈ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵੇ ਕਿਰਾਤਾ ਹ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਯਵਨਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਾਤ ਹਨ, ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਯਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਇਜ੍ਯਾਯੁਧਵਣਿਜ੍ਯਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਉਹ ਲੋਕ ਪੂਜਾ, ਯੁੱਧ ਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਤੁ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ
ਹਰ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਯੇषੁ ਮਾਨੁषੀ
ਇਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੰਮ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਜਯਤਿ ਯੋ ਹ੍ਯੇਨਂ ਸਮ੍ਰਾਡਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰਾਡਸੌ ਸ੍ਮृਤੋ ਲੌਕਃ ਪੁਨਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍
ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਸਵਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਹ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਲਯਃ ਸਹ੍ਯਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਾਨृਕ੍ਸ਼ਪਰ੍ਵਤਃ
ਮਹੇਂਦਰ, ਮਲਯ, ਸਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹਨ।
ਤੇषਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਰ੍ਵ ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਮੀਪਗਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਨੇੜਲੇ ਵੀ ਹਨ।
ਸਂਦਰਃ ਪਰ੍ਵਤਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵੈਹਾਰੋ ਦੁਰ੍ਦੁਰਸ੍ਤਥਾ
ਸੰਦਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਵੈਹਾਰ ਤੇ ਦੁਰਦੁਰਾ ਵੀ।
ਵਾਤਨ੍ਧਮੋ ਨਾਗਗਿਰਿਸ੍ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਰਪਰ੍ਵਤਃ
ਵਾਤੰਧਮਾ, ਨਾਗਗਿਰੀ ਤੇ ਪਾਂਡੁਰਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਪੁष੍ਪਗਿਰ੍ਯੁਜ੍ਜਯਨ੍ਤੌ ਚ ਸ਼ੈਲੋ ਰੈਵਤਕਸ੍ਤਥਾ
ਪੁਸ਼ਪਗਿਰੀ, ਉੱਜਯੰਤ ਤੇ ਰੈਵਤਕ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਅਨ੍ਯੇ ਤੇਭ੍ਯੋ ऽਪਰਿਜ੍ਞਾਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਾਃ ਸ੍ਵਲਪੋਪਜੀ ਵਿਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਅਣਜਾਣੇ, ਛੋਟੇ ਤੇ ਘੱਟ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
ਪੀਯਨ੍ਤੇ ਯੈਰਿਮਾ ਨਦ੍ਯੋ ਗਙ੍ਗਾ ਸਿਂਧੁ ਸਰਸ੍ਵਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੁ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਰਾਵਤੀ ਵਿਤਸ੍ਤਾ ਚ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਦੇਵਿਕਾ ਕੁਹੂਃ
ਇਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਦੇਵਿਕਾ ਤੇ ਕੁਹੂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੌਸ਼ਕੀ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਚੈਵ ਨਿष੍ਠੀਵੀ ਗੇਡਕੀ ਤਥਾ
ਕੌਸ਼ਕੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਨਿਸ਼ਠੀਵੀ ਤੇ ਗੇਡਕੀ ਵੀ ਹਨ।
ਵੇਦਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਵੇਦਵਤੀ ਵृਤ੍ਰਘ੍ਨੀ ਸਿਂਧੁ ਰੇਵ ਚ
ਵੇਦ, ਸ੍ਰਿਤੀ, ਵੇਦਵਤੀ, ਵ੍ਰਿਤਰਘਨੀ, ਸਿੰਧੁ ਤੇ ਰੇਵਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਾਸ਼ਾ ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀਨੂਪਾ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵੇਤ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ
ਪਾਸ਼ਾ, ਚਰਮਣਵਤੀ, ਨੂਪਾ, ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ ਵੀ ਹਨ।
ਸ਼ੋਣੋ ਮਹਾਨਦਸ਼੍ਚੈਵ ਨਰ੍ਮ੍ਮਦਾ ਸੁਰਸਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਸ਼ੋਣ, ਮਹਾਨਦਾ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਸਾ ਤੇ ਕਰਿਆ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤਮਸਾ ਪਿਪ੍ਪਲਾ ਸ਼੍ਯੇਨਾ ਕਰਮੋਦਾ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ
ਤਮਸਾ, ਪਿੱਪਲਾ, ਸ਼੍ਯੇਨਾ, ਕਰਮੋਦਾ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਨੇਰੁਜਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਮਤੀ ਮਙ੍ਕੁਤੀ ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਕ੍ਰਤੁਃ
ਸਨੇਰੁ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ, ਮੰਕੁਤੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ ਹਨ।
ਤਾਪੀ ਪਯੋष੍ਣੀ ਨਿਰ੍ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸृਪਾ ਚ ਨਿषਧਾ ਨਦੀ
ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਨਿਰਵਿੰਧਿਆ, ਸ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਧਾ ਨਦੀ ਹਨ।
ਤੋਯਾ ਚੈਵ ਮਹਾਗੌਰੀ ਦੁਰ੍ਗਾ ਵਾਨ੍ਨਸ਼ਿਲਾ ਤਥਾ
ਤੋਯਾ, ਮਹਾਗੌਰੀ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਵੰਨਸ਼ਿਲਾ ਵੀ ਹਨ।
ਗੋਦਾਵਰੀ ਭੀਮਰਥੀ ਕृष੍ਣਵੇਣਾਥ ਬਞ੍ਜੁਲਾ
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ ਅਤੇ ਬੰਜੁਲਾ ਹਨ।