ਸੂਰ੍ਯਯੋਨਿਰ੍ਨਿਮੇषਾਦਿਃ ਸਂਖ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸੂਰਜ ਹੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਪਲਾਂ ਦਾ ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ, ਤੇ ਅੱਖ ਹੈ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ ਸਤਤ੍ਤ੍ਵਸ਼੍ਚ ਨਾਮ ਚਾਸ੍ਯ ਕਲਾਤ੍ਮਕਃ
ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕਾਲ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ।
ਪਞ੍ਚਧਾ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਾਂ ਤੁ ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਸਾਲ ਪਹਿਲਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਤਸਰ ਦੂਜਾ ਹੈ—
ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਤ੍ਸਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਾਲਃਸ ਯੁਗਸਜ੍ਞਿਤਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਵਤਸਰ ਹੈ; ਉਹ ਸਮਾਂ ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਤੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸ ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਮਤਃ
ਕ੍ਰਤੂ ਨਾਮ ਦੀ ਯਜਨ ਅੱਗ ਹੀ ਸਾਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਗਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਅਪਾਂ ਸਾਰਮਯਃ ਖਗਃ
ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪਖ ਦੀ ਚਾਲ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪੰਛੀ—
ਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਪਵਤੇ ਲੋਕਾਂਸ੍ਤਨੁਭਿਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਭਿਃ
ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ—
ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਦੁਦਗ੍ਰੁਦ੍ਰਃ ਸਂਭੂਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਸ੍ਤੁ ਯਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਉਗਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ।
ਸਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ऋਕ੍ਸਾਮਯਜੁषਾਂ ਯੋਨਿਃ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਰਿਗ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸੂਰ੍ਯ ਚੋਨਿਰ੍ਮਨੀषਿਭਿਃ
ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ਼ੀਤੋष੍ਣਵਰ੍षਾਯੁਃ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਤਥਾ
ਉਹ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਤਾਰਿਆਂ, ਠੰਡ, ਗਰਮੀ, ਮੀਂਹ, ਉਮਰ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵੈਕਾਰਿਕਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ
ਉਹ ਮਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਆਦਿਤ੍ਯਃ ਸਵਿਤਾ ਭਾਨੁਰ੍ਜੀਵਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਕृਤਃ
ਉਹ ਆਦਿਤਿਆ, ਸਵਿਤਾ, ਭਾਨੁ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਾਰਾਭਿਮਾਨੀ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਰਿਵਤ੍ਸਰਃ
ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਤਸਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਜੀਵਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਕृਦੀਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।
ਤਿਥੀਨਾਂ ਪਰ੍ਵਸਂਧੀਨਾਂ ਪੂਰ੍ਣਿਮਾਦਰ੍ਸ਼ਯੋਰਪਿ
ਉਹ ਤਿਥੀਆਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ, ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਵੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਪਿਤृਮਾਨ੍ਸੋਮਃ ਸ੍ਮृਤ ਇਙ੍ਵਤ੍ਸਰਾਤ੍ਮਕਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪੂਰਵਜ ਤੇ ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਲੋਕੇ ਸਰ੍ਵਚੇष੍ਟਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ
ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚਲਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਨਕਾਲਕਰਣਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਂਪਾਦਯਨ੍ਨਪਿ
ਉਹ ਸਮਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਮਾਪ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਚੋਪਕਾਰੈਰ੍ਯਸ੍ਤਨੁਭਿਃ ਸਪ੍ਤਸਪ੍ਤਭਿਃ
ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਭਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੋਨਿਰਗ੍ਨੇਰਪਾਂ ਭੂਮੇ ਰਵੇਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਸ਼੍ਚਯਃ
ਉਹ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ।
ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਕਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਵਾਯੁਰਨੁਵਤ੍ਸਰਃ
ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਅਨੁਵਤਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤਰਃ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਲੋਕਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ऋषਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਹਾਦੇਵੋ ਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਃ
ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾਵੇਸ਼ੇਨ ਭੂਤਾਨਾਮਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸਂਭਵਃ
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੂ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।
ਰੁਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਭਗਵਾਞ੍ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਵਤੇਜਸਾ
ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਏ।
ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਰਕਮ੍
ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰੀ।