ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਸ੍ਯ ਮਨੁष੍ਯਾਸੁਰਦੇਵਤਾਃ
ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜੰਮੇ।
ਤੇषਾਂ ਨਿਸਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਃ ਸਮਾਸਾਚ੍ਛ੍ਰੁਯਤਾਂ ਪੁਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੁੜ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ।
ਪਿਤृਵਨ੍ਮਨ੍ਯਮਾਨਾ ਵੈ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ऽਸ੍ਯੋਪਪਕ੍ਸ਼ਤਃ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜੰਮੇ।
ऋਤਵਃ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਇਤ੍ਯੇषਾ ਵੈਦਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ
ਰਿਤੂ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।
ਏਤੇ ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵੇ ਪੂਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੁਭੇ
ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਸਨ।
ਅਯਜ੍ਵਾਨਸ੍ਤਥਾ ਤੇषਾਮਾਸਨ੍ਯੇ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਘਰਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਯਜ੍ਵਾਨਸ੍ਤੇषੁ ਯੇ ਤ੍ਵਾਸਨ੍ਪਿਤਰਃ ਸੋਮਪੀਥਿਨਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਸਨ ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਦੇ ਸਨ।
ऋਤਵਃ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਯਂ ਗਤਾਃ
ਰਿਤੂ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਨਭਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਭਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜੀਵਾਵੇਤਾਪੁਦਾਤ੍ਦृਤੌ
ਨਭਾਸ ਤੇ ਨਭਾਸਿਆ, ਜੀਵ, ਅਪੁਦਾਤਦ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਸਹਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਘੋਰਾਵੇਤਾਪੁਦਾਤ੍ਦृਤੌ
ਸਹਾ ਤੇ ਸਹਾਸਿਆ, ਡਰਾਉਣੇ ਜੀਵ, ਅਪੁਦਾਤਦ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਸੁ षਟ੍ਸ੍ਵੇਤੇ ਮਾਸਾਖ੍ਯਾ ਵੈ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਕਾਲ ਦੇ ਛੇ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
ऋਤਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ऽਭਿਮਾਨਿਨਃ
ਰਿਤੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਨਾਂ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸ੍ਥਾਨਾਗਿਮਾਨਿਨਃ
ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ, ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਸਮਝਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਕਾਮਾਖ੍ਯਾ ਹ੍ਯਭਿਮਾਨਿਨਾਮ੍
ਸਾਲ ਵੀ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹਕਦਾਰੀ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਸਤਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਸ੍ਤਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਮੂਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।
ਨਿਮੇषਾਸ਼੍ਚ ਕਲਾਃ ਕष੍ਠਾ ਮੁਹੁਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਿਵਸਾਃ ਕ੍ਸ਼ਯਾਃ
ਪਲ, ਕਲਾ, ਕਸ਼ਠ, ਮੁਹੂਰਤ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ—
ऋਤੁਤ੍ਰਯਂ ਚਾਪ੍ਯਯਨਂ ਦ੍ਵੇ ऽਯਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤ੍ਤਰੇ
ਤਿੰਨ ਮੌਸਮ, ਦੋ ਅਯਨ, ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਅਯਨ—
ऋਤਵਸ੍ਤੁ ਨਿਮੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤੇ ਤਥੈਵ षਟ੍
ਮੌਸਮ ਪਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇ ਮੌਸਮ ਹਨ।
ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚੈਵਾਰ੍ਤ੍ਤਵੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਣੁ ਜਙ੍ਗਮਾਃ
ਇਹੀ ਮੌਸਮਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸਮੇਤਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੂਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਸ੍ਥਾਨਿਨੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ
ਇਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਸ ਤੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਮਤਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਤਾਤ੍ਤੁ ऋਤਵੋ ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਜ੍ਞਿਰੇ ऋਤਵਸ੍ਤਤਃ
ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੌਸਮ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਸਮ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
ਦ੍ਵਿਪਦਾਂ ਚਤੁष੍ਪਦਾਂ ਚੈਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸਰ੍ਵਤਾਮਪਿ
ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ—
ऋਤੁਤ੍ਵਮਾਰ੍ਤਵਤ੍ਵਂ ਚ ਪਿਤृਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍
ਮੌਸਮ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਸਹੀ ਹਾਲਤ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਾਰੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਯਦृਤੁਕਾਲਾਦ੍ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ
ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।
ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਿਹ ਤ੍ਵੇਤੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਕਾਲਭਿਮਾਨਿਨਃ
ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਥਾਨਾਭਿਮਾਨਿਨੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹ ਪ੍ਰਸਂਗਮਾਤ੍
ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜਜ੍ਞੇ ਸ੍ਵਧਾਪਿਤृਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵੇ ਕਨ੍ਯੇ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤੇ
ਸਵਧਾ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੋ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।
ਤੇ ਉਭੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨ੍ਯੌ ਯੋਗਿਨ੍ਯੌ ਚੈਵ ਤੇ ਉਭੇ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਸਨ।