ਵਿਕਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਦ੍ਵੈ ਸੋ ऽਕ੍ਸ਼ਰਃ ਕ੍ਸ਼ਰਮੇਤਿ ਚ
ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਬਿਨਾਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕਾਰਣਾਚ੍ਚੈਵ ਜ੍ਞਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖਤ੍ਰਾਣਾਤ੍ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਚੇਤਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿषਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧਰ੍ਮਾ ਵਿਭੁਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬੇਸੂਝ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤੇਨ ਵਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ ਕ੍ਸ਼ੀਣਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਬਿਨਾਸੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪੁਰਪ੍ਰਤ੍ਯਯਿਕੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁषੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਗਰ ਦੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਾਭਾਸੋ ਜ੍ਞਾਤਾ ਜ੍ਞਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ
ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਨੈਰ੍ਹੇਤੁਕਾਤ੍ਤ੍ਵਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਾਦਹਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਵਰਣਯ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਤ੍ਯਯਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯੂਨਂ ਵਾਪ੍ਯਹੇਤੁਕਮ੍
ਆਪਣੀ ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵਾਲਾ।
ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਜ੍ਞਾਤਾਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ,
ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ ਨ ਚ ਦृਸ਼੍ਯੇਤ ਵृਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨੇਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਪ੍ਰਕृਤੌ ਕਾਰਣੇ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵੋਪਤਿष੍ਠਤਿ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕਤ੍ਵਂ ਵਾ ਪृਥਕ੍ਵਂ ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪੁਰੁषੋ ऽਪਿ ਵਾ
ਇੱਕਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਵੇ,
ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਾ ਸੋ ऽਪ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਵਾ ਭੋਕ੍ਤਾ ਵਾ ਭੋਜ੍ਯਮੇਵ ਚ
ਕਰਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰਤਾ, ਭੋਗਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਗਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਹੋਵੇ,
ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਤਦਨਾਖ੍ਯਾਨਾਦਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵਾਦਹੇਤੁਭਿਃ
ਇਹ ਅਣਕਹਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਨਾਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਤਰਕ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਲਪ੍ਯ ਵਚਸਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਨਸਾ ਸਹ
ਸੱਚਾਈ ਬੋਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ।
ਵ੍ਯਪੇਤਸੁਖਦੁਃਖੇ ਚ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਾਗਤੇ
ਜਦੋਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਤੌ ਸਂਹਾਰਵਿਸ੍ਤਾਰੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤੌ ਤਤਃ ਪੁਨਃ
ਇਹ ਦੋਹਾਂ—ਸੰਘਾਰ ਤੇ ਵਧਾਵਾ—ਸਪਸ਼ਟ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿष੍ਠਿਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਫਿਰ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗੋ ਮਹਾਪੁਰੁषਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਤਤ੍ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਂਮੇਵ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਉਸ ਪੁਰਖ ਦੇ ਲਈ।
ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਾ ਹ੍ਯਭਿਮਾਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ਵਿਤ੍ਰਾਸਯਨ੍ਤੀ ਜਗਦਭ੍ਯੁਪੈਤਿ
ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਨੰਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਉਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਦਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਾਮ੍ਯਹਮ੍
ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਮਨੁਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਦੇਵਾਨਾਮृषਿਭਿਃ ਸਹ
ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਾਨਵਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ,
ਦੈਤ੍ਯਾਨਾਂ ਦਾਨਵਾਨਾਂ ਚ ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਮੇਵ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍
ਦੈਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ,
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਕਥਾਯੋਗਾ ਜਨ੍ਮ ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍
ਅਜੋਕੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ, ਅਤੁੱਲ ਜਨਮ,
ਮਨਃ ਕਰ੍ਣਸੁਖਂ ਸੌਤੇ ਪ੍ਰੀਣਾਤ੍ਯਮृਤਸਨ੍ਨਿਭਮ੍
ਸਉਤੀ, ਇਹ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਃ ਸਤ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਨਃ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍
ਸਭ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚਲਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਬਨ੍ਧੇषੁ ਸਂਪ੍ਰਲੀਨੇषੁ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯੇ ਤਮੋਮਯੇ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ,