ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤੇਜਸਾ
ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਗਿਆਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਮਿਮਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਤਪ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਲਭਤੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਵੈ ਕਾਰਣਂ ਲੋਕਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤਦਾਤ੍ਯਨ੍ਤਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਦਦृष੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਨਾ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ।
ਆਗਤਾਗਤਿਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਗ੍ਰਹਣਂ ਤਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਅਤੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸ੍ਥਿਤੇ ਤੁ ਕਾਰਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯੇ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਰਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵਿਰਭ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚੌਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੇਨੇਦਮਾਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਣ੍ਡਮਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਕਾਵਰਣਂ ਯਚ੍ਚ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਯਾਲੀਯਤੇ ਤੁ ਯਤ੍
ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਚਾਵਰਣਮਾਕਾਸ਼ਗ੍ਰਸਤੇ ਤੁ ਤਤ੍
ਅਤੇ ਜੋ ਹਵਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤਾਦਿਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਚਾਪਿ ਮਹਾਨ੍ਵੈ ਬੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਸ਼ਮਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਏਤੌ ਸਂਹਾਰਵਿਸ੍ਤਾਰੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤੌ ਤਤਃ ਪੁਨਃ
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਸੰਘਰਸ਼ ਤੇ ਫੈਲਾਅ—ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਵੀ।
ਸਂਸਿਦ੍ਧਕਾਰ੍ਯਕਰਣਾਃ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾ ਜ੍ਞਾਨਿਨਸ੍ਤੁ ਯੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੇ ਸਾਧਨ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹਨ—
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰੇ ऽਧਿਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਃ ਕਰਣੈਃ ਪੁਨਃ
ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਕृਤਃ ਸਂਯੋਗੋ ਨਾਦਿਮਾਸ੍ਤਯੋਃ
ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਜੋੜ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਹੀਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਚ੍ਚੈਵ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪृਥਕ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤ੍ਵਵਿषਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਿषਯਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ; ਵਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਸ਼ਰੀਰੀ ਬਹੁਧਾ ਸ੍ਮृਤਃ
ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਰੀਰਂ ਹਿ ਸੁਖਦੁਃਖੋ ਪਲਬ੍ਧਿਤਾ
ਹਰ ਇਕ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਯਦਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਚੈषਾਂ ਭੇਦਾਨਾਂ ਚੈਵ ਸਂਯਮਃ
ਜਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕਾਂ ਦੀ ਰੋਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—
ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸ੍ਥਿਤਰਾਗਾਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਃ
ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤੇਸ੍ਤਦਾ ਤੇषਾਂ ਸ੍ਥਿਤੇਰਾਤ੍ਮਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵਾਪਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ऽਥ ਵੈਰਾਗ੍ਯਮਾਤ੍ਮਵਾਦ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍
ਫਿਰ ਵੈਰਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪृਥਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੌਕਿਕਾਃ
ਵੱਖਰੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵਾਵਤਿष੍ਠਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਮਕਾਃ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ।
ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਨਿਰ੍ਵਾਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਨਾਗਾਮਿਨਸ੍ਤੁ ਤੇ
ਉਥੇ ਹੀ, ਉਹ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਃ ਸ੍ਵਯਂਭੁਵਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵੈ-ਉਤਪੰਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਚਨਾ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਹੋਈ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਸ ਵ੍ਰਜੇਚ੍ਛਿਵਸਾਲੋਕ੍ਯਂ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ
ਜੋ ਭਗਤਿ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਸ੍ਥਾਯੀ ਅਪ੍ਰਤੀਘਾਤਲਕ੍ਸ਼ਣਃ
ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਮਦ੍ਯਪੋ ਮਦ੍ਯਪੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਭੂਤਸਂਘੈਸ਼੍ਚ ਮੋਦਤੇ
ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰ ਨਸ਼ੇਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।