ਵਿਭੂਤਿਰ੍ਭ੍ਰਾਜਤੇ ऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਹੱਦ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਿਖਿਲੇਨੇਦਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦਮृਤਨਿਸ੍ਰਵਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਟਪਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਦੇਵਵਰਪ੍ਰਾਣ ਯਥਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ
ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਨ, ਤੂੰ ਸਵਾਲ ਦਾ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਦੇ।
ਯਨ੍ਮਯਾ ਚੈਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਦਿष੍ਯਾਮਿ ਸੁਵ੍ਰਤਾਃ
ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਨੇਕ ਲੋਕੋ।
ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਾ ਭੂਤਗਣ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਸ੍ਚੈਵਾਨੁਗਾਮਿਨਃ
ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਤੇ ਉਹ ਬਾਘ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਨ—
ਕਿਮਾਵਸ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਤਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਥਾਰ੍ਥਵਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।
ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਕੁਮਾਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸੁਤਾਃ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸਨ?
ਵੋਢੁਸ਼੍ਚ ਕਪਿਲਸ੍ਤੇषਾਮਾਸੁਰਿਸ਼੍ਚ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ, ਤੇ ਆਸੁਰੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।
ਤਤਃ ਕਾਲੇ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਪਰ੍ਯਯੇ ਗਤੇ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ,
ਅਨੇਕਰੁਦ੍ਰਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਯਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀਮ੍
ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਜੋ ਦਇਆਵਾਨ ਮਹਾ ਦੇਵੀ ਹੈ—
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤੇਜਸਾ
ਉਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੋਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤ੍ਰ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪਰਮਾਣੁਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪਰਮ ਸੁਖਮ, ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਪਰ੍ਵਾਣਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਾਮੇਵ ਚ
ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਿਂਹਾਨਾਮਾਦਿਤ੍ਯਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ
ਉਹ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਆਵੇਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਨਿ ਤਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਂਖ੍ਯਾਯੋਗ੍ਯਭਵਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਕੇ, ਗਿਣਤੀ ਜੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਸਹ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕਰੋਤਿ ਵਿਕਰੋਤਿ ਚ
ਵਹਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਸ ਏष ਓਤਃ ਪ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍
ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ਤੇ ऋषਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਿਵਾਕਰਸਮਪ੍ਰਭਾਃ
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਕਰ੍ਮਣਾ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ
ਕਰਮ, ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਸੁੱਚੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਨ ਨਾਲ।
ਵ੍ਰਤੋਪਵਾਸਨਿਰਤਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਯਾਪਰਾਃ
ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਪਰਯਾ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਯੁਕ੍ਤੇਨ ਤੇਜਸਾ
ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਜੋਤ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਗਿਆਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਃ ਪਠੇਤ੍ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਾਯੁਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਮਿਮਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿਮ੍
ਜੋ ਕੋਈ ਵਾਯੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਤਪ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਲਭਤੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਵੈ ਕਾਰਣਂ ਲੋਕਕਾਰਣਮ੍
ਉਹ ਰੁਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਤਦਾਤ੍ਯਨ੍ਤਪਰੋਕ੍ਸ਼ਤ੍ਵਾਦਦृष੍ਟਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਲੋਂ ਨਾ ਵੇਖੇ ਜਾਣ ਕਰਕੇ।
ਆਗਤਾਗਤਿਕਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਗ੍ਰਹਣਂ ਤਨ੍ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਅਤੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਸ੍ਥਿਤੇ ਤੁ ਕਾਰਣੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯੇ ਸਦਸਦਾਤ੍ਮਕੇ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਾਰਨ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵਿਰਭ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪ੍ਰਕृਤਯਸ੍ਤੁ ਵੈ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਚੌਵੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯੇਨੇਦਮਾਵृਤਂ ਸਰ੍ਵਮਣ੍ਡਮਪ੍ਸੁ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਦਕਾਵਰਣਂ ਯਚ੍ਚ ਜ੍ਯੋਤਿष੍ਯਾਲੀਯਤੇ ਤੁ ਯਤ੍
ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੋਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਚਾਵਰਣਮਾਕਾਸ਼ਗ੍ਰਸਤੇ ਤੁ ਤਤ੍
ਅਤੇ ਜੋ ਹਵਾ ਦਾ ਘੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।