ਸ੍ਵਰ੍ਗੋਪਪਾਦਕੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨਵਾਸਿਨਃ
ਜੋ ਲੋਕ ਪੀੜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹਨ।
ਰੌਰਵੇ ਤਮਸਿ ਹ੍ਯੇਤੇ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਦੋਵੇਂ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉष੍ਣਸ੍ਤੁ ਰੌਰਵੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤੇਜੋਘੋਰਰਸਾਤ੍ਮਕਃ
ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਗਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜੀ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ।
ਏਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਲਭਾਃ ਸਂਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਵਾ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾ ਨਰਾਃ
ਚਾਹੇ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਨੇਕ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਗਣਾਨਾ ਦਿਨਿਵृਤ੍ਤੈषਾ ਸਂਖ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਤ੍ਵਮਾਨੁषੀ
ਇਹ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣ।
ਉਕ੍ਤਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤ੍ਵਯਾ ਲਾਕਾ ਲਾਕਾਨਾਮਨ੍ਤਰਣ ਚ
ਤੂੰ ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸ ਵਾਯੁਰ੍ਦृष੍ਟਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥ ਇਦਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਮੁਵਾਚ ਹ
ਉਹ ਵਾਯੂ, ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਸੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਰ੍ਕੇਣ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੋਗਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ
ਜੋ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ऋਭੁਃ ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰਾਦ੍ਯਾਃ ਸਂਬੁਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਯਃ
ਰਿਭੂ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ,
ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਃ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਜੋ ਯੋਗੀ ਅਟੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਥਾਤ੍ਰੈਵ ਸਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਵਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਵੀ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਪਰਮਾਣੁਤ੍ਵਾਦ੍ਭਾਵਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋ ਮਨੀषਿਣਾਮ੍
ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਪਰਮਾਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁੱਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟृਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਸਂਬਨ੍ਧਮਧਿष੍ਟਾਤृਤ੍ਵਮੇਵ ਚ
ਉਹ ਆਪ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹਾਕਮ ਹੈ।
ਵਿਭੁਤ੍ਵਾਤ੍ਖਲੁ ਯੋਗਾਢ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ऽਨੁਗ੍ਰਹੇ ਰਤਃ
ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਧ੍ਰੁਵਮਵ੍ਯਗ੍ਰਮष੍ਟਮਂ ਤ੍ਵੌਪਸਰ੍ਗਿਕਮ੍
ਅੱਠਵਾਂ, ਜੋ ਅਟੱਲ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾਯਯਾ ਕृਤਮਾਚष੍ਟੇ ਮਾਯੀ ਦੇਵੋ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਮੇ ਨਿਬੋਧਤ
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਭੂਲੋਕਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੋ ਵੈ ਯੋਜਨੈਃ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ
ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮਲੋਕ ਤੱਕ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵ ਭਾਗਵਤੋ ऽਡਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਤ੍ਪਰਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਉੱਤੇ ਭਾਗਵਤ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਾ ਹ੍ਯਪਰਿਸਂਕ੍ਸ਼ਾਤਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਯੇਭ੍ਯੋ ऽਧਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਂਜ੍ਞਿਤਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤ ਦਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯਂ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਰਮਾਣੁ ਪਰੇਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਥਾਂ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਖਮ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ੍ਤਿਰੋਭਾਵਃ ਸ੍ਥਿਤਿਸ਼੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਃ
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਲੁਕ ਜਾਣਾ, ਟਿਕਣਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਣੀ ਹੈ।
ਸਤੇਜਾ ਏष ਤਮਸੋ ਯਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਃ
ਉਹ, ਜੋ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬृਹਤ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਤੋ ਵृਤ੍ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਾਤ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤੇ
ਉਹ ਵੱਡਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਕृਤਿ ਮਾਚष੍ਟੇ ਸਾ ਚ ਨਾਰਾਯਣਾਤ੍ਮਿਕਾ
ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਜਣਨੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਸਨ੍ਨਿਸਰ੍ਗਃ ਸਤਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਲੋਕਧਾਤੁਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸੱਚੀ ਤੱਤ ਤੋਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰਚਨਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਪੁਰਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਮਨ ਮਯਮਨਾਮਯਮ੍
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਦਿਵਿਆ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਂ ਨਾਮ ਪੁਰਂ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰਣਂ ਜਨ੍ਮਭੀਰੁਣਾਮ੍
ਉਥੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਨਾਮ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਹੀਮਣ੍ਡਲਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।