ਇਹ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਬੜੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨਨਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਨਵਾਤਾ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਮਰੀਚੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸਾ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਵਿਰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਧਾਮਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਉਹੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰਵਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਰਵਸ਼ਾ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਸਾ ਨਾਮਕ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗੀ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੁਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਜਨਮ ਲਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਅਤੇ ਕੀਰਤਿਮੰਤ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿਰਣਯਰੋਮਾ ਅਤੇ ਪਰਜਨਯਾ ਜਨਮੇ। ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਿਮੰਤ ਅਤੇ ਧੇਨੁਕਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੌਤਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਧੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਖਪਦ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਸਤ੍ਯਨੇਤ੍ਰ, ਹਵ੍ਯ, ਆਪਾ (ਜੋ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ), ਅਤੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਯਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੰਜ ਆਤ੍ਰੇਯਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸ੍ਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਅਗਸਤਿਆ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਤਨੀ ਸਦਵਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਪੌਲਸ੍ਤਿਆ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੌਲਸ੍ਤਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤ੍ਰੇਤਾ ਅੱਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਕਨਕਪੀਠ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਭਗਾ ਕੁਆਰੀ ਪੀਵਰੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੰਖਪਦ ਅਤੇ ਧੀ ਕਾਮਿਆ ਹੋਈ। ਕਾਮਿਆ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਵਿਵਾਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦਸ ਤੇ ਦੋ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਕੁਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਯਸ਼ੋਧਰਾ ਨੇ ਕਾਮਾ (ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲਾ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨਹੀਂ ਰਚਾਈ; ਸਭ ਵੈਰਾਗੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਅਰੁਣ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਅਤੇ ਚੇਤੇ, ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਸਨ। ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵਸੀਸ਼ਠਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਮੁੱਖ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ। ਰਕ੍ਸ਼, ਗਰ੍ਤ, ਉਰ੍ਧਬਾਹੁ, ਸਵਨਾ, ਅਤੇ ਪਵਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਰਤਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕੰਡੇਯਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰੰਗੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਵਸੀਸ਼ਠਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਨਿਰਮਥ੍ਯ, ਪਵਮਾਨਾ, ਅਤੇ ਵੈਦ੍ਯੁਤਾ, ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਰਮਥ੍ਯ, ਪਵਮਾਨਾ, ਸ਼ੁਚਿ, ਅਤੇ ਸੌਰ, ਇਹ ਵੀ ਅਗਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।