ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, 'ਕਿਸਕੁ' ਨੂੰ ਦੋ ਰਤਨੀ ਅਤੇ ਬਿਆਲੀ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ 'ਗਵਯੂਤੀ' ਦੀ ਮਾਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਵਸੇਬੇ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਹੁਣ ਚੌਥੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਨਕਲੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਚਕਾ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਮਾਰੀਪੁਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਦਸ ਵਿਚੋਂ ਹਸਤਸ੍ਰੋਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਠ ਵਿਚੋਂ ਨਵਹਸਤ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਪਹਾੜੀ, ਜਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਅਾਸ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਾਧੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪੱਖੇ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਨੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਚੌਕੋਣੀ, ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਦਿਵਯ ਨਗਰ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਛੋਟਾ ਤੇ ਲੱਕੜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ। ਨਗਰ ਦੇ ਵਿਅਾਸ ਦਾ ਅੱਧਾ 'ਖੇਟ' ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰ 'ਪਾਨਾ' ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਸੀਮਾ ਦੋ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਹੈ; ਖੇਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਚਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੜਕ ਵੀਹ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਸੀਮਾ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦਸ ਧਨੁਸ਼ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਦਮੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਲਈ ਰਸਤਾ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਗਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਸੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਦੋ ਦੂਜੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਛਿਆਸਠ ਹੈ; ਪੈਦਲ ਰਸਤਾ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਥਾਂਵਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਘਰ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦੇ ਤੇ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਤੇ ਜੋ ਪਾਰ ਪਏ ਉਹ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਉਹ 'ਸ਼ਾਖਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਸ਼ਾਲਾ' ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ 'ਸ਼ਾਲਾ' ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਘਰ, ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਦ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਆਈ। ਇੱਥੇ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਪਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲ, ਜੜਾਂ, ਫਲ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਬੂਟੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਉਪਜੇ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਣਿਵਾਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਦਰੱਖਤ, ਬੂਟੇ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ। ਲੋਭ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਕਰਦੇ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪਕੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਮੁਠੀਆਂ ਤੋਂ ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਲੁਕ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਜੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਪਕੜਿਆ।