ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਲਾਲਟੈਨ, ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੀ। ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਵੱਤਾਵਾਂ—ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ, ਤੇ ਆਯੁ—ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਘਟਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਆਧੀ ਹੋਈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਇਆ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਖੋ ਗਈ, ਇਕ ਨਵੀਂ ਪੂਰਨਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਬੱਦਲਾਂ ਅਤੇ ਗਰਜ ਤੋਂ, ਪਿੱਠ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਾਸ਼ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਰੱਖਤ ਹੀ ਘਰ ਸਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜੀਵ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਪਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਚਾਨਕ ਬਦਲ ਗਈ, ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਈ, ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਸੰਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਗਲਤ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਆਇਆ, ਗਰਭ ਧਾਰਣ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ-ਘਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸੱਚੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਕਪੜੇ, ਫਲ, ਤੇ ਗਹਣੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਵੱਡੀ ਜਾਂਚ-ਪੜਤਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇ ਹਰ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਦ ਸੀ। ਉਸ ਉਪਲਬਧੀ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਸ਼ਹਦ ਜਾਂ ਮਾਝ ਲੈ ਲੈਂਦੇ। ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਤਾਂ-ਵੁਤਾਂ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜੋੜੇ-ਵਿਰੋਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਵੈਤਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕ ਚੀਖਦੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਘੁੰਮਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਬੇਘਰ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ਹਦ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮਤਲ ਜਾਂ ਉੱਚ-ਨੀਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਾਵਟ ਤੈਅ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਪ ਤੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ। ਦਸ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਦੇਸ਼' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। 'ਤਾਲਾ' ਵਿਚਲਾ ਮਾਪ ਹੈ, ਤੇ 'ਗੋਕਰਨ' ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ। 'ਰਤਨੀ' ਇਕਵੀ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਹੈ। 'ਕਿਸਕੁ' ਦੋ ਰਤਨੀ, ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ ਚੁਣੀ (ਬਿਆਲ੍ਹ) ਅੰਗੂਠੀਆਂ। ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ 'ਗਵਯੂਤੀ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ-ਸ਼ਹਿਰ ਬਣੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਥੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਕਿਲੇ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਰੁਚਕਾ ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ, ਤੇ ਕੁਮਾਰੀਪੁਰ ਵੀ। ਹਸਤਸ੍ਰੋਤਾ ਦਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਤੇ ਨਵਹਸਤ ਅੱਠ ਵਿੱਚੋਂ। ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਿਲੇ—ਪਹਾੜੀ, ਪਾਣੀ, ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਆਕਾਰ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਅਾਸ ਅੱਧਾ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਅਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੱਕਾ ਪੱਖਾ-ਆਕਾਰ, ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜੀਆਂ ਕੰਨ ਵਾਲਾ। ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਹਿਰ, ਚੌਕੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ।