ਸੋਮ ਦੇ ਪੋਤੇ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰਵਸ਼ੁਰਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਗੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਾਲਤ ਸੰਯਮਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਕਾਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਛੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ, ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਦਵਿਜੋ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ! ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਵਿਵਸਵਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਇਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਨਾ ਵੱਧ—ਜੋ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਓਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਵੈਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੋ। ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਉੱਚਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਅੱਠ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਿਆ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗਰੁੱਪ ਹਨ। ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸਮਝੋ। ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣਗੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯਜ੍ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ–ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਆਦਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਥਿਰ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨੋਂ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰੈਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ 'ਭੂਃ' ਅੱਖਰ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭੂਲੋਕ ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭੂਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, 'ਭੁਵਃ' ਸ਼ਬਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਅਗਲੇ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। 'ਭਵਨ' (ਹੋਣ) ਤੋਂ, ਇਹ ਦੁਸਰਾ ਲੋਕ ਭੁਵਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੂਜਾ ਲੋਕ ਬਣਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫੇਰ ਇਹੀ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ 'ਭਵ੍ਯ' ਸ਼ਬਦ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਭੂਃ' ਧਰਤੀ ਹੈ, 'ਭੁਵਃ' ਆਕਾਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਉਚਾਰਣ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ ਵਿਆਹਰਤੀਆਂ ਬਣ ਗਏ। ਪਿਛਲੇ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਯਜ੍ਨ, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਆਚਾਰਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਦੀ ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਾਧੀਜ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਉਸ਼ਿਕ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਦਵਾਜ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਵਾਯੰਭੂ, ਧੰਨਾਤਮਾ ਅਤ੍ਰਿ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਬ੍ਰਹਮਕੋਸ਼; ਵਤਸਰ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ—ਇਹ ਸੱਤੋਂ ਹੀ ਸਤਕਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਫਿਰ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਨ੍ਰਿਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੁਲਦੀ ਹੈ।