ਮਨਵੰਤروں ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਗਿਣਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਵਰ੍ਹਾ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਬਾਵਨ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਹਰ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ ਵਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸੰਧੀ-ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਚਾਰ ਯੁਗ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ—ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਪਿਛਲੇ, ਅਗਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁ—ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਾਲਤ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਨਵੰਤਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਣਗੇ—ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਕਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਜੋੜੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਉਗ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਦ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੁ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਪ, ਭੂਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਮਹਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਲੋਕ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਤਕ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਯ ਨਿਵਾਸ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਕ੍ਰਮ ਇੱਥੇ, ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ।