ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਜ਼ਹਾਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਬਾਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਨਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਜਨ ਸਮੇਂ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਦੁਜਜਨਮੇ (ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਉਠਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਇਸ ਜਥੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ। ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ, ਰਤਨ ਅਤੇ ਦਾਸੀਆਂ ਵੰਡੀਆਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਨ ਉਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਜਨਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧੈਰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਸੁਣੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਖਦਾ, “ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਧਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਉਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਕਵੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਘਰ ਲੈ ਜਾ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾ ਲਵੇ।” ਇਸ ਸਮੇਂ ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਨੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੀਏ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇਈਏ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਭ ਆਰਥ ਅਤੇ ਸੁਖ੍ਸ਼ਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ।” ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ, ਉਹੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀਖਸ਼ਕ ਵੀ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਇਕ ਪਾਸੇ। ਫਿਰ ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਗਏ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਮੁਕਾਬਲੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਕਲਯ!” ਯਜਮਾਨ ਨੇ ਜੂਏ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਬੰਨ੍ਹੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਹਿਮਤੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੰਨ ਲਈ। ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਧਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਜਾਣ ਲਵੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਯ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਇੱਛਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਨੇ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਉੱਤਰੋ।” ਤਦ ਸ਼ਾਕਲਯ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛ ਲਏ। ਸ਼ਾਕਲਯ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੂਏ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੋ ਵਾਦੀ ਹੁੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਆਉਂਦੀ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਦਾ ਰਸਤਾ—ਸ਼ਾਕਲਯ, ਜੋ ਇਹ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੀ ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਯਾਜ਼੍ਨ੍ਯਵਲਕ੍ਯ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੰਜ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਸੰਹਿਤਾ ਖਲੀਯ, ਸੁਤਪਾ, ਵਤਸ ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯਾ ਸੀ।