ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹੈ—ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ। ਇੱਥੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਨੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਿਭਿੰਨ ਧਰਮ ਇੱਥੇ "ਯੋਗ੍ਯ ਆਚਰਨ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੋਗ੍ਯ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਲਈ ਹੀ ਇੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯੋਗ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਰਮ ਯੋਗ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਸਮੇਂ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੋਗ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਨੂ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਦਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਦਾਨ, ਸਚਾਈ, ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਪਾਠ, ਯਜਨ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਯੋਗ੍ਯ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ "ਸ਼੍ਰੌਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ "ਸਮਾਰਤ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਅੰਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹਨ, ਠੀਕ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਰੂਪ ਇਹ ਹੈ—ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਸਹਿਣਯੋਗ ਤਪ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ, ਇਹ ਦਇਆ ਹੈ। ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਧੈਰਜ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾ ਲੈਣਾ, ਇਹ ਲੋਭ-ਰਹਿਤਤਾ ਹੈ। ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਰਹਿਣਾ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤਪ ਹੈ। ਝੂਠ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਕਸਾਉਣ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵੈ-ਸੰਜਮੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਯੋਗ੍ਯ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਇਹ ਦਾਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉੱਤਮ ਲਾਭ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸਵੈ-ਲਾਭ ਲਈ। ਵੈਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਧਰਮ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨاپਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਰਨਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ, ਇਹ ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਤਿਆਗ, ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਜੜ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹਨ। ਇਹ ਸਹਾਇਕ ਧਰਮ ਦੇ ਲਕੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪਰੰਪਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤਕ ਕਿ ਪ੍ਰਲੈ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੂਤਰ ਹਨ। ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਜਿਵੇਂ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ—ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਡਰ, ਦਰਦ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ—ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਿਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ।