ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼—all ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਦਵਿਜ' ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਨੇਕ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਨਿਆਸੀ ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨੇਕਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਅਧਰਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੱਡਿਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਰਮ, ਜੋ ਕਿ ਮਾੜੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਸਿੱਖਾਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਚਾਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਆਚਾਰਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਿਕ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ—ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ—ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਕ ਕਰਤੱਬ ਇੱਥੇ 'ਉਤਮ ਆਚਰਨ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਤਮ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਮਨੂ ਦੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਧਰਮ ਲਈ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 'ਉਤਮ' ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤਮ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਧਰਮ ਸਾਰੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਾਨ, ਸਚਾਈ, ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਵਿਦਿਆ, ਯਜ, ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਇਆ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਮ ਲੋਕਾਂ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸ਼੍ਰੌਤ' ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸਮਾਰਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਾਂਗਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੀ ਕਹਿਣਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਰੂਪ—ਬੜਾ ਹੀ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਸਹਿਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਹੈ। ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ 'ਯਜ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਣਾ—ਇਹ ਦਇਆ ਹੈ। ਬੋਲਣ, ਸੋਚਣ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਹਿਣ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸੀਲ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾ ਲੈਣਾ—ਇਹ ਲੋਭ-ਰਹਿਤਤਾ ਹੈ। ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਟੁੱਟੇ—ਇਹ ਤਪ ਹੈ। ਝੂਠ ਕਦੇ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਤਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਨਿਗ੍ਰਹੀਤਾ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਦਾਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਪਰਮ ਲਾਭ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਧਰਮ, ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣਾ—ਇਹ ਵੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਤਿਆਗ—ਮਤਲਬ, ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ। ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਜੜਤੱਤ ਵਿਚਲੇ ਬਦਲਾਅ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਾਂਗਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।