ਜਦੋਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਅਵਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੀ ਹੋਈ ਘਾਹ ਗਰਮੀ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਭਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਖਿਆ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਇਹ ਚੱਕਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਕੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਇਕਹੱਤਰ ਵਾਰੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਚਾਰ-ਯੁਗੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਤੇ ਘਟਦਿਆਂ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਮਨਵੰਤਰਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਾਲ ਸਮੇਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯੁਕਤਿ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਸਮੇਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਵੀ ਇਕੋ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਥੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਅਸੁਰੀ, ਸੱਪ, ਗੰਧਰਵ, ਪਿਸਾਚੀ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸਸੀ; ਫਿਰ ਪਿਸਾਚ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ ਅਤੇ ਸੱਪ ਜਨਮੇ ਹੋਏ; ਇਹਨਾਂ ਅੱਠ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਛਿਆਨਵੇ ਅੰਗੁਲਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਸਤੱਤਰ ਅੰਗੁਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਨੂੰ ਮਾਪ ਬਣਾਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨੱਬੇ ਤਾਲਾ ਲੰਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਭੂਤਕਾਲ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਭੈਂਸਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਬੜ ਦੀ ਉਚਾਈ ਛਿਅੱਤਰ ਅੰਗੁਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੰਗੁਲਾਂ, ਚਾਲੀ ਅੰਗੁਲ ਘੱਟ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਜੀਵ, ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਦੇ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।