ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਕਾਰਣਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਤਪੰਨ ਹੋਏ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ (ਮਲੇੱਛਾਂ) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੜਦੇ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਸਪਰ ਡਰ ਦਾ ਐਸਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਜ੍ਹਾ ਦੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਲਾਜ ਸੀ, ਨਾ ਪਿਆਰ, ਨਾ ਸੰਯਮ, ਨਾ ਸੋਗ। ਦੁੱਖ ਵਜੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ, ਹੋਸ਼-ਹਵਾਸ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ। ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ। ਉਥੇ ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸਹਿ ਕੇ, ਮਾਸ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਹੀ ਲੋਕ ਬਚ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਇਸ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੰਢ-ਚੈਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਐਸੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖਾ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਬੀਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਹੀ ਆਚਰਨ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ, ਗਰਮੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜੰਮਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਯੁੱਗ ਨਾਲੋਂ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਇਹ ਚੱਕਰ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਸੁਭਾਵ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅੰਕ ਸੱਤਰ-ਇੱਕ (੭੧) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਯੁੱਗੀ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਚੌਥੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਾਲ ਸਮਾਵੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਜੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰਕ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੋ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਇਥੇ, ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।