ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੇ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਥੇ, ਸ਼ਿ ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ 'ਨਾਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਗ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਸਭ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਪੂਰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਉਹ 'ਹਿਰਣਯਗਰਭ' ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਹੋਣ। ਕੇਵਲ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੁਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਮਾਂ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਲਪਾਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਕਲਪਾਂ ਹੀ ਬੇਅੰਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੌਜੂਦਾ ਕਲਪ ਪਹਿਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਯਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਥੇ, ਨਾਰਾਯਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਰਸਤੇ ਉਸਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਨਾਰਾਯਣ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਬ੍ਰਹਮਨ-ਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ। ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜुगਨੂ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਭਟਕਣ ਦੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਬਾਰੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਦੀ ਉਕਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਣਾਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਵੇਂ ਉਠਾਵਾਂ? ਇੱਕ ਐਸਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਵਚਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਰਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਭਰੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਲਦ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਅੱਗ ਸੀ, ਵਾਲ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਸਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪੂਰਬੀ ਰੇਖਾ ਦਾ ਸੀ, ਚਮਕਦਾਰ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੀਖਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਯਜਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਰਗਿਆ ਦੀ ਅੰਗਠੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ-ਸਹਚਰੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਘੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਹਕਦਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਚਮਚਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਮਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਖ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਸਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਘੁਟਣ ਯਜਨ ਪਸ਼ੂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਸੀ। ਉਹ ਯਜਨ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਧੁਨ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਜਾਂ ਲਹੂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਗਏ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰੱਖੇ ਗਏ, ਉਥੇ ਪਹਾੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।