ਇਕ ਵਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚਕ੍ਰਵਾਤੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਤੁਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਇੱਕ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ—ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੀ ਮਿਆਦ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਛੇ ਵਾਰੀ ਸਾਠ ਲੱਖ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਤੁਲ (ਸ਼ਾਮ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, 'ਮਨਵੰਤਰਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮਨੁੱਖੀ ਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਵਰ੍ਹੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਆਦ, ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧ ਕੇ, ਘੱਟ ਨਹੀਂ। ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸੇ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਮਨੁ' ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪਤਨੀ-ਪਤੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨਾ, ਅਤੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਮਾ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਕਲਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਆਚਰਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਸਚਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁ ਲਈ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰਕ ਆਦਿ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਿਖਾਏ, ਤੇ ਮਨੁ ਨੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸੀਮਿਤਤਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ 'ਸਵਯੰਭੂ' ਨੇ ਰਚੇ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਰਥ ਇੱਕੋ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਯੁਗ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਸੇਵਾ-ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਪਾਠ-ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ, ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਲਦਾਇਕ, ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਬੁਧੀ, ਤਾਕਤ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੁ ਕੋਲ ਆਏ। ਮਨੁ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਉਪਜਾਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਰਾਜੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਪਾਪ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਾਸਕ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ—ਕਾਬੂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤੇ, ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵਭੁਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਮਨਵੰਤਰਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੁ, ਵੇਦ, ਵਰਨ-ਆਸ਼੍ਰਮ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।