ਇਹ ਕਥਾ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਪਿਤਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਗਿਰ ਪਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਤੇ ਸਵਾਹਾ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਹੋਣਾ ਪਿਆ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਣਦੇ ਹੋਏ, ਪੀੜਾ ਦੇ ਥਾਂ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ, ਇधर-ਉਧਰ ਭਟਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਕਲੀਫ਼ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਰੁੱਖ ਤੇ, ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਪੀਸਾਈ ਵਿੱਚ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਭੇਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਾ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕੁਝ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਗਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਭੋਜਨ ਉਸ ਜਾਤੀ ਦੇ, ਉਸ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿੱਛੜੀਆਂ ਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਛਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਰਾਹੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਮਾਵਸ ਦਾ ਪੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਹਥੀਂ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦਾ ਪੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਦੀਵੀ ਰਚਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਯੋਗ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂ? ਇਸ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਚਲੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਾਰ-ਭਾਗੀ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਮਰ, ਉਮਰ ਦੇ ਭਾਗ, ਤੇ ਹਰ ਭਾਗ ਦੀ ਡਿਊਟੀ—ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਹ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਜਾਣੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਤੀਹ ਅਜਿਹੇ ਭਾਗ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਪਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੰਡ ਮੁੜ ਸਮਝਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹੀਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਪਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਦਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੰਡ ਮੁੜ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਇੱਕ ਸੌ ਮਨੁੱਖੀ ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਹ ਹੋਰ ਸਾਲ ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਉਮਰ, ਕਰਮ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।