ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਿਰਫ ਦੋ ਲਵਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਚੰਦ ਦਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਮੂਹਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਵੈਸ਼ਟਾ ਯਜਨਾ ਦਾ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰਨਿਮਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨੂੰ ‘ਅਨੁਮਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੀ ਰੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ‘ਰਾਕਾ’ ਆਖਿਆ। ਰਾਕਾ ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਮਾਵੱਸ (ਨਵਾਂ ਚੰਦ) ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਹੁ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਯਕ੍ਸ਼ਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਚੰਦ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਅਡਿੱਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਲਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਕਾਲ ਦਾ ਮੂੰਹ ਸਮਝੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਵਾਂ ਚੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਲਵਾ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਚੰਦ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਇਲ ‘ਕੁਹੁ’ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਘਟ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਭਾਗ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸਿਨੀਵਾਲੀ’ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਅਨੁਮਤੀ, ਚਾਰਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ—ਇਹ ਸਭ, ਪਰ ਕੁਹੁ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪੂਰਨਿਮਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੁਹੁ ਤੇ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਉਂ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰ ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ ਤੇ, ਚੰਦ ਪੰਦਰਵੇਂ ਦਿਨ ਤੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੰਦਰਾਂ ਹਿੱਸੇ ਚੰਦ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਉਸ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਿਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਪਿਤਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਹੋਮਾਂ ਤੋਂ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹਨ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿਤਰ ਦਿਵ੍ਯ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੋਕਿਕ ਪਿਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਪਿਤਰ ਹੀ ਹਨ; ਉਹੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ, ਤੇ ਪਰਦਾਦਾ—ਇਹ ਸਭ। ਜੋ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ‘ਬਰਹਿਸ਼ਦ’ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਧਰਮਤਾ ਵਿਚ ਸਮਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਨਹੀਂ। ਸ਼੍ਰਾਧ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਣ ਦੁਆਰਾ— ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਖਸ਼ਮ ਸੋਮਾ ਹੋਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਆਨੰਦ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।