ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਰਨਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹ ਹਨ: ਕਾਵ੍ਯ, ਬਰਹਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ। ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜਿਹੜੇ ਯਜਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਰਤਵ ਭੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਗਨਿ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਨੂੰ ਪਰਿਵਤਸਰ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਲ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰਾ ਵਤਸਰ (ਸਾਲ) ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯੁਗਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਸੋਮਾ ਦੇ ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਵਗਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਅਮਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਮਦਿਰਾ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਤਿੰਤੀਹ ਸੁਗੰਧਤ ਦੇਵਤੇ ਇਹ ਜਲ-ਰੂਪੀ ਰਸ ਪੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮਾ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਾਵਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਨਾਡੀ ਮੁੜ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੋਮਾ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਕਿਰਣ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਲਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਮੁੜ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਡ਼ ਵਾਂਗ। ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਖਾਂ ਦੇ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਹਨ। ਪੱਖ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਸੰਧੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਿਰਫ ਦੋ ਲਵਾ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਪੁਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ) ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸੰਯੋਗ ਦਾ ਪਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਸ਼ਟਾ ਯਜਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਨਮਾਸ਼ੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪਹਿਲੀ ਪੁਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਰਾਕਾ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਰਾਕਾ ਪੰਦਰਵੀਂ ਰਾਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਾਵਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਹੁ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੇ ਦੁਵ੍ਯਕਸ਼ਰਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹਨ। ਅੱਧਾ ਦਿਨ ਤੇ ਅੱਧੀ ਰਾਤ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਪੀਰੀਅਡ ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੁੱਤ ਦਾ ਆਰੰਭ ਜਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਮਾਵਸ ਦੇ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲ-ਰੂਪੀ ਰਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਤੇ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਜ਼ਾਤ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਲਵਾ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।