ਸੁਣੋ, ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਲੋਕ ਅੰਡ ਕੌਸ्मिक ਐਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹਵਾ ਦੀ ਪਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਫਿਰ ਅੱਗ ਦੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਪਰਤ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀ ਖਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੌਸ्मिक ਐਗ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਪਰਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਬਦਲਾਅ, ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਆਧਾਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਯਾਨੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੜੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਧਾਨਾ (ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ (ਚੇਤਨ) ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਗੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ। ਜਦੋਂ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਥਿਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀ ਨੋਕ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਜਸ ਗੁਣ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਤਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਰਜਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਤਮਸ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸਤਵ ਗੁਣ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਹ ਇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਅਵਿਕਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਅਵਿਕਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਤਰ ਤੱਕ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਪੁਰੁਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਸਤਵਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਉਦਾਸੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੁਰੁਸ਼, ਜੋ ਕਮਲ ਨੈਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਤ੍ਰੈਗੁਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤਾਂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਧ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ—ਇੱਥੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਭ ਥਾਈਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਗ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਉਸ ਕੋਲ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਉਹ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ ਇੰਝ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।