ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਕਾਲਕੂਟ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਵਿਸ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਜੋ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਜਨਮੇ, ਆਪੋ-ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ—ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵੜਿਆਈ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਓਹਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਹਨ, ਜੋ ਵਜ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੰਖਿਆ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ, ਖੋਪੜੀ ਧਾਰੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਉੱਤਮ, ਭਿਆਨਕ, ਬਹੁ-ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜੋ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਸ਼ਰਵ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਦੰਡਧਾਰੀ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਸਾਰਥੀ, ਨਿਯੰਤਰਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਨਿਵਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੋ, ਉੱਚਤਮ ਯੋਗ ਦੇ ਕਰਕੇ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਹੋ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ! ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ-ਕਾਲ, ਅਤੀਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਵਿਦਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।” ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਕਮਲ-ਨੈਣ ਹਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: “ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾਂ ਵਿਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੱਥਾਸਤੁ!”—ਅਤੇ, ਸਭ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੀ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਸਪ ਦੇ ਵਾਂਗ ਲਪਟ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਗਲਾ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਬਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ, ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਚਾਰਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਮੈਂ ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਦੱਸਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਗਜਗਾਮਿਨੀ! ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਬਲ ਅਦਭੁਤ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਯੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਜਲ ਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥਾਂ 'ਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਕਹੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰਾਂ 'ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।