ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਗਲੇ ‘ਚ ਇਹ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਗਲੇ ‘ਚ ਕਿਹੜੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਵਸਤੂ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਆਰੰਭੀ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੰਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਵਿਛਲਿਤ ਹੈ? ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ ਕਿਉਂ ਛਿਨ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ? ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਤਮਕ, ਭੌਤਿਕ ਜਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਆਗਿਆ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" ਤਦ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਵਿਸ਼ ਸੱਪ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਭੌਂਰੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਉਭਰਿਆ, ਤੇ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੂਰਜੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਤਪ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਇਹ ਵਿਸ਼ ਉੱਠਿਆ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਤਪਦਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਲਾਲ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ ਦੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ।" ਇਹ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਕਾਲਕੂਟਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਕਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਆਪ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ—ਇਸ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਨਮ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸਫਲਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਜ੍ਰ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੰਖਿਆ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਖੋਪੜੀ ਧਾਰੀ, ਵਿਲੱਖਣ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਤ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਰਵੋਤਮ, ਭਿਆਨਕ, ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਸਥਿਰ, ਤੇ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਸ਼ਰਵ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੁੰਡਿਤ, ਦੰਡਧਾਰੀ ਤੇ ਕਵਚਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਨੁਧਾਰੀ, ਰਥੀ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੋ, ਪਰਮ ਯੋਗ ਕਰਕੇ ਅਕਲਪਨਯ ਹੋ; ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦੇ।" ਮੈਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਭੂਤਕਾਲ, ਭਵਿੱਖ ਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।