ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਧੁਨ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਝੂਲਦੇ ਪਲਕੀਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੰਨੀਆਂ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਝੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਸਪਾਸ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਰੌਣਕਮਈ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਮਰਦਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ, ਹੰਸ, ਕਬੂਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਾਰਸ ਪੂਰੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਥੇ ਹੀ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜਾਂ, ਜੋ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਜੈਕੇਲ ਅਤੇ ਕਾਂਆਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਥੇ ਛੋਟੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਥੇਲੀ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਕੁਝ ਇੱਕ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਜੀਬ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਮਹਾਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਮਹਾਦੇਵ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ, ਪਾਰਵਤੀ, ਆਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੀ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਕਾਮ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸੂਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। "ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ," ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ-ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਕਦਾ ਸੀ, ਉੱਭਰ ਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਸੌਭਾਗਸ਼ਾਲੀਓ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਬੇਚੈਨੀ ਹੈ?' ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਪਦ ਵੀ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਭੌਤਿਕ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਡਰ ਗਏ ਹੋ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।' ਫਿਰ, ਸਾਧੂਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਸਾਂਪ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਭੰਬੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਕਾਲੇ ਬਦਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਯੁਗ-ਅੰਤ ਦੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਸੀ, ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।' ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈਆਂ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪੱਸਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ! ਇਹ ਵਿਸ਼, ਜੋ ਕਾਲਕੂਟ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਜੋ ਕਮਲ-ਜਨਮ, ਸਵੈ-ਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਕੋਖ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਵਜਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਸਾਂਖਿਆ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਜੀਵ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਖਪਰੀਧਾਰੀ, ਵਿਅੰਗ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਵਰ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਜੀਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘੜੀ ਬਣ ਗਈ।