ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵਰਣ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਂਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਉਮਾ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਸਥਾਨ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਬੂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਥੇ ਹੰਸ ਤੇ ਜਲ-ਪੰਖੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸੋਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਰਸਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਥਾਨ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਓਥੇ ਸੌਰਭੇਯ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲਾਂ, ਬਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਢੋਲ-ਨਗਾੜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਝੂਲਦੇ ਪਾਲਕੀਆਂ, ਜੋ ਚੁੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀਆ ਵਾਜਾਂ, ਮਰਦਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹੰਸ, ਕਬੂਤਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ-ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ, ਤੇਜ਼ਦਾਰ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਚੀਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਜਾਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ, ਸਿਆਲ ਅਤੇ ਕਾਂਵਾਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ, ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਥੇਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਲੱਤ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਕੀ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਹੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਆਰੰਭੀ। "ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਉੱਠਿਆ, ਜੋ ਸੰਘਾਰਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਧਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮੂੰਹ ਲਟਕਾ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ? ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਆਤਮਿਕ, ਭੌਤਿਕ ਜਾਂ ਦੈਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਹਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰੇ ਹੋਏ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।'" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਇਹ ਵਿਸ਼ ਸੱਪ ਜਾਂ ਕਾਲੀ ਭੰਭੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਕਾਲੇ ਬਦਲ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਮੌਤ, ਤਿਵੇਂ ਉੱਭਰਿਆ, ਅਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਸ਼ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਧਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਗੋਰਾ ਤੇ ਲਾਲ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਜਦੋਂ ਮੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕਹੇ ਡਰਾਉਣੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ!