ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਦ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਕਾਰਜ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਯੂ, ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਜੀਵ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਯੂ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਗਲ੍ਹ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ?” ਤਦ ਵੱਡੀ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਵਾਯੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉੱਥੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨਾਮਕ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਮਨੋਂਜਾਤ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਚੁਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅੰਜਨ ਸੀ। ਇਹ ਉਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਦੇ ਭੌਂਹਾਂ ਦੇ ਲਗਾਊ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਸੀ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਉਹ ਚਿੱਟੇ, ਸੁੱਚੇ ਲਗਾਉ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਭਗਤ, ਜੋ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।” ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਤੇਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਗਦੀ ਚਾਨਣ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਪਿਘਲੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਵਯ ਜੰਬੂ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਓਥੇ ਹੰਸ ਤੇ ਜਲਪੰਖੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ ਸੀ। ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਾਰਸਾਂ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ। ਓਥੇ ਸੌਰਭੇਯ ਪੰਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਵੀਣਾ ਤੇ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਧੁਨ, ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਝੂਲਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਲਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਛੰਨ-ਛੰਨ, ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਮਰਦਲ ਤੇ ਹੋਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ, ਹੰਸ, ਕਬੂਤਰ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਸਾਰਸ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਜਾਂ, ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ, ਗਿੱਧ ਤੇ ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ, ਛੋਟੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਮੋਟੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਥੇਲੀ ਵਰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਇਕ ਪੈਰ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਇਕ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਐਸੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਯੋਗ ਬਲ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਹਾਡੀ ਗਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਿੱਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਕੀ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਨਾਸਕ? ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।” ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਆਰੰਭੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯਾਗਨੀ ਵਾਂਗ ਸੜਕਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਨਿਧਾਰਤ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਡਰੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਵਿਛਲਿਤ ਹੈ?’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਛਿਨ ਗਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰ ਸਕੇ।