ਸੁਣੋ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੀ ਇਹ ਪਾਵਨ ਕਥਾ। ਜਿਸ ਤੱਤ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਨਾ ਸੁਗੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੂਪ, ਨਾ ਸੁਆਦ, ਨਾ ਹੀ ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਰਗਟ ਤੱਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਸੱਤ ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ, ਆਮ ਜਗਤ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬਾਹਰ, ਅਗੋਚਰ ਅਤੇ ਅਗਿਆਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਵਲੀਆਂ ਇਕਸਾਰ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣ ਜਾਗੇ, ਤਦ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਜਨਮਿਆ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਇਹ ਤੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਤਿਤਵ ਵਜੋਂ ਚਮਕਿਆ। ਕੇਵਲ ਅਪਰਗਟ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖੀ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੱਤ ਤੋਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰਵਸਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਕਰਕੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੱਤ ਤੱਤ ਆਪਣੀ ਵਿਆਪਕਤਾ, ਫੈਲਾਅ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਧਾਰਤਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਉਪਕਰਣ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ। ਜਿਸ ਤੱਤ ਨੇ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ (ਪੁਰੁਸ਼) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਕਰਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਬ੍ਰਹਮ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਕਾਲਾਂ 'ਤੇ, ਉਹ ਜੀਵ ਫਿਰ-ਫਿਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਜੀਵ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤਾਂ ਮਹਾਦਵੀਪਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਇਸ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ (ਬ੍ਰਹਮੰਡ) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਗਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਜਗਤ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਬਾਹਰੋਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਵਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੇ, ਜੋ ਦਸ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਤ ਕੁਦਰਤੀ ਪਰਤਾਂ ਨੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਆਧਾਰਤ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਹੋਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਹੇਠ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ (ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ (ਚੇਤਨ ਤੱਤ) ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਅੱਗੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਪਿੱਛੇ। ਜਦੋਂ ਸੱਤਵ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਥਿਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਮਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਜਸ ਗੁਣ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕਾਰਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਲਈ ਪਾਣੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਰਜਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਮਸ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਉਰਜਾ ਵਾਲੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸੱਤਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਗੁਣ ਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਅੱਗ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ, ਗੁਣਾਂ, ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।