ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਨਕਸ਼ਤਰੀ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੀ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਯ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਾਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪੂੰਛ ਉੱਤੇ ਅਗਨੀ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਮਰੀਚ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪ, ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਧ੍ਰੁਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਅਗਨੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਵਿੱਚੋਂ ਧ੍ਰੁਵ ਆਖਰੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧ੍ਰੁਵ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ੍ਰੋਤਾਵਾਂ ਨੇ ਰੋਮਹਰ੍ਸ਼ਣਾ ਜੀ ਕੋਲ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ: "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਦਿਵ੍ਯ, ਭੌਤਿਕ, ਅੱਗ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪ੍ਰਗਟ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸਵੈਭੂ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਵਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਜਲ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸੂਰਜ, ਆਪਣੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਚਮਕ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਨਿਰਚਮਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਲ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਪਤਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਮਕ ਅਤੇ ਤਾਪਤਾ — ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਾਣੀਆਂ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਮੁੜ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਣ ਤੇ ਡੁੱਬਣ ਸਮੇਂ, ਪਾਣੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਧ ਦਿਵ੍ਯ ਅੱਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਆਦਿਕ ਪਾਣੀਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਨਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਜੋ 'ਅੰਮ੍ਰਿਤ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਰਖਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ, ਦੱਖਣੀ ਬੱਦਲ, ਝੀਲਾਂ, ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਮਾਇਆਵਾਦੀ ਬੱਦਲ, ਗਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ (ਸੂਰਜ) ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।